54در زمان حضرت، جميع بيوتى كه از اطراف به مسجد در داشته، به امر حضرت مسدود نمودند مگر در خانۀ باب علم، حضرت على را؛ منبرى كه آن حضرت بر آن خطبه مى‌خواندند و محرابى كه فريضه به جا مى‌آوردند، محلش در ميان مسجد معين است. حديث صحيح است كه ميان مرقد و منبر، روضه‌اى است از روضات بهشت.
از حضرت صادق (ع) منقول است كه ثواب نماز خواندن در مسجد پيغمبر (ص) در مدينه برابر است با ده هزار نماز در جاى ديگر.
چاه بضاع45 در مدينه است؛ هر مريض و عليل كه از آب آن بخورد و غسل كند شفا يابد؛ بئر قضاعه و بئر المسك - هم كه در احاديث آمده - شايد همين چاه باشد كه حالا به اين اسم نامند و حضرت مقدس نبوى آب دهان مبارك خود را در آن چاه افكنده است.
چاه اريس46 نيز در اين شهر است. از ابوشامّه روايت است كه در سنۀ 649 هجرى، پنج شبانه روز متوالى در مدينه زلزلۀ عظيمى شد كه تفصيلش در كتاب جغرافيايى كه از عربستان نوشته‌ام مذكور است. مكّه و مدينه به «حَرمين» مشهورند؛ اگرچه قدس خليل را نيز حرم گويند، امّا حرمين مطلق، همان مكّه و مدينه است و مدينه را خداى تعالى مدخل صدق خوانده.
اصل بنيان قبر شريف و حجرۀ شريفه و ضريح و محراب شريف، از بناهاى ملك الاشرف قايتباى چراكسه، سلطان مصر است كه در ذى الحجۀ الحرام 888 هجرى بنا نهاده كه در اين جا و در بيت‌الله آثار خير از او بسيار است و در رجب 872 در سرير مصر جلوس و در ذى القعده نهصد و يك هجرى در سن 75 سالگى دار فانى را وداع كرده است؛ اجمال اين احوال آن كه در ثلث آخر شب دوازدهم شهر رمضان المبارك، سنۀ 886 هجرى كه مؤذنين تمجيد مى‌نمودند، رعد و برق ظاهر شده و صاعقه نزول نموده و به هلالين مناره خورد و شق كرده و از آنجا به مناره گرفته و به مسجد شريف سرايت نموده، جميع اسباب مسجد و مصاحف هر چه بوده سوزانيده همين فقط حجرۀ نبوى9 و بيوتى كه در اطراف مسجد شريف بوده، از صدمه و سوختن اين برق مستخلص شد. اين فقره را به درگاه سلطان قايتباى عرض كردند. از آن جا فرستادگان معتمد تعيين و مهمّات و ملزومات را تدارك و روانه داشته و اماكن شكست‌خورده را كماينبغى عمارت كردند و در اطراف مسجد شريف نيز مدرسۀ عالى و رباط بنا نمودند و اسم او نيز در حجرۀ شريفه و ضريح مطهّر در پهلوى اسطوانه و خود در پشت محراب شريف مسطور است و مرقد مطهر در ميان مشرق و جنوب شهر واقع است و سلطان سُليمان نيز محراب ديگر ساخته است كه متصل به اسطوانۀ هفتم است كه ذكرش بيايد كه اسم او را نيز در پشت محراب نوشته‌اند و بناى اين حرم و صحن و مسجد جديد و اين استوانه‌هاى يكپارچه از سنگ كه خيلى خوب ساخته‌اند، از بناهاى سلطان عبدالمجيد خان بن سلطان محمود خان است كه در عرض پانزده سال به انجام رسانيده و به روضۀ شريفه كه قايتباى ساخته است، هيچ متعرض نشده است و اسم خودش را نيز در هيچ جاى از حرم - بنا بر ادب - حكم كرده كه ننويسند و مى‌گفت چگونه من اسمى از خود در اين حرم برم كه سلطانم، با اين‌كه مرا يكى از بندگان ذليل محسوب نمايند، فخر من است؛ خوش اعتقاد بوده.
ذكر مسجد رسول الله به نحو اجمال
اين بندۀ درگاه موافق نقشه‌اى - كه خود كشيده - قلمى مى‌دارد. ان شاءالله عن‌قريب عكس نقشۀ خود را به جميع ممالك اسلام و غيره فرستاده كه زينت كتاب‌ها و عمارت‌ها و معابد گردد كه هيئت مرقد مطهّر و مسجد شريف كه محل نزول ملائكه است، هميشه در نظر ما باشد و در همه جا زيارت نمايند و دعا به دوام دولت اعلى‌حضرت ولى نعمت كلّ ممالك ايران نمايند كه اين سرمشق از آن حضرت آموخته شده و رسيده؛ زيراكه در روز چهارشنبه، نوزدهم شهر شعبان المعظم 1294 همين نقشه با نقشه‌هاى ديگر عربستان و غيره با روزنامه‌اى كه در سفر بيت‌الله كشيده و نوشته بود، خواستند در ييلاق سلطنت‌آباد شميران شرفياب حضور مبارك گرديده، پس از آن كه نقشه‌ها و روزنامه از لحاظ انور گذشت، به جناب