49در اين اقليم، معادن مشهور ندارد مگر معدن سرب ونمك معدنى‌كه عموماً خشك و كم‌حاصل؛ مگر بعضى از اماكنش حاصل‌خيز است كه قليل گندم و و نخل و ساير ميوه مى‌كارند؛ امّا محصول موفورش همان قهوه است كه مخصوص زمين است و به اطراف مى‌برند - درخت قهوه شبيه به درخت گيلاس است ورقاً و ثمراً، ولى شكوفه‌اش سفيد و ثمرش اَلَذّ از گيلاس و حصّه‌اش به‌هم چسبيده و مى‌شكافند قهوه است - و گندم مصرى و پنبه و مرصانى و كُندر و منّ27 و سناى مكى28 و بليسان29 و نيل30 و ترياك و مقل ازرق31 و زيتون و نيشكر و انجير و ليمو و. . . به عمل مى‌آيد و مرجان و لعل و عقيق و نيز بخور از قبيل ميعه32 و كافور و قسط33 و غيره موفور.
و در اين اقليم، انواع حيوانات مى‌شود، ولى ميمون و نسناس34 زياد دارد و شترمرغ و ملخ هم بسيارند - كه بعضى از اعراب مى‌خورند - و گوره‌خر و شتر جمازه35 بسيار است. گاو و گاوميش بسيار دارد؛ ولى اسب اين اقليم امتياز (ى) از جميع اسب‌هاى عربى زمين دارد كه: مى‌گويند از تخمۀ اسب‌هاى اصطبل خاصۀ حضرت سليمان نبى است كه باقيمانده؛ الحق هم هر نسبتى به اين اسب‌ها بدهند جا دارد. كليۀ اعراب، با غيرت و قطّاع‌الطريق و در دويدن كمال مهارت را دارند و در عقد اخوت كه بستند نقض نمى‌كنند و از ميهمان خود هيچ چيز را مضايقه ندارند و اسمراللّونند36 و سخن را از مخرج ادا نمايند و دقت زياد در قرائت كلام‌الله دارند كه معنى تلاوت قرآن مخصوص به همين طوايف است.
و گويند: ما از نواده و دودمان اسماعيل ذبيح‌الله و اولاد ابراهيم خليل اللّهيم. وقوت غالب اعراب بدوى، شير و گوشت شتر و گوسفند است و همين اعراب، بعد از حضرت ختمى‌مآب شرق و غرب عالم را متصرّف شدند و در اشعار و طبابت و رياضى و نجوم، كمال مهارت را داشته و ارقام هندسى متداولى در همۀ روى زمين از همان مخترعات اعراب است كه اِلى يومِنَا هَذَا در ميان همۀ‌ملل و دول معمول و متداول است.
ملبوسِ37 صيف و شتاءاهل اين اقليم يكى است و مذهبشان تسنّن و مطلق لغاتشان عربى و بعضى از طوايف آن‌ها جيم را گاف تلفظ مى‌كنند. خط قديم‌شان كوفى و حالا نسق (نسخ) است و مسكوك طلا و نقرۀ هر مملكت در اين اقليم رواج است كه برمى‌دارند. زياده بر اين بيان عربستان در اين‌جا لازم نيست.
متعلّقات بندر ينبع
آب اين بندر از باران و طرف مغرب آن دريا و از بنادر بحرالأحمر است و چون تقريباً در تحت منطقۀ حارّه است، بسيار گرم است؛ به‌طورى‌كه زمستانش از تابستان طهران گرم‌تر است و شبنم زياد دارد؛ تقريباً داراى دو هزار خانه است كه همه عرب‌اند و از جانب دولت عثمانى هم معدودى نظام و جمازه‌سوار مأمور هم دارد و حضرت اميرالمؤمنين على (ع) در ينبع وقفياتى دارد كه به اولاد آن حضرت مى‌رسد و آن‌ها را منازل بنى‌الحسين نامند و در طرف جنوب شرقى اين بندر، به فاصلۀ 25 ساعت جبل صبح38 واقع و راه مدينۀ طيبه از جنب همين كوه است و جنگ بدر در دامنۀ آن واقع شده، قال الله تعالى: ( وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْر ) .39
در غربى ينبع به فاصلۀ نيم ساعت، مزار شيخ زارع كه از اولاد حضرت ختمى‌مآب است، واقع شده و در شمال ينبع به فاصلۀ نيم ساعت، قدمگاه شيخ «سنوسى» است كه صاحب طريقۀ شاذليه است.
وسط شمال و مغرب به بعد ده دقيقه قدمگاه شيخ (فواج) واقع است.
در جنوب ينبع به فاصلۀ ده دقيقه در ميان دريا جزيرۀ كم عرض واقع، قبر سيدالعباس كه از اولاد حضرت رسول‌الله است، در آنجاست.
جبل رضوا40 در شمال ينبع به فاصلۀ دوازده ساعت واقع و از همۀ جبال اطراف ينبع بزرگتر و طولانى‌تر است و داراى درّه‌هاى زياد و چمن و آب جارى و معدن مس است و برخلاف ساير كوه‌هاى آن اطراف آب و آبادى و هواى آنجا خوب است.