86اين جملات همۀ ما را به وجد آورد و چهرۀ آقاى هاشمى رفسنجانى كاملاً نشان مىداد كه با ديدن اين صحنه و شنيدن اين مطالب تكان خورده و شگفت زده شده است. با اينكه قرار بود فقط نيمساعتى در فدك بمانيم و به مدينه برگرديم آقاى هاشمى رفسنجانى به فرماندار كه جز مستقبلين بود گفتند بگوييد ناهار تهيه كنند ما تا ظهر در اينجا مىمانيم و از پيرمرد راهنما خواستند هيأت را براى ديدن مسجد و چشمهها و قسمتهايى از نخلستانها راهنمايى كند.
مسجد چون در قسمت قديمى قرار داشت تقريباً متروكه بود اكثر چشمهها به دليل خشكسالى و همچنين حفر چاههاى نيمه عميق توسط اهالى خشك شده بودند غير از دو چشمه، كه يكى از آنها با آب قابل توجهى جارى بود و ديگرى مرطوب بود ولى به دليل عدم رسيدگى و لايروبى نشدن جارى نبود. نخلها هم بيشترشان سرپا بودند و تعدادى هم خشك شده بودند. آقاى هاشمى رفسنجانى وقتى به كنار چشمه جارى رسيدند، با اشتياق زايدالوصفى با كف دست يك جرعه از آن نوشيدند و به توصيۀ راهنماى اهل محل و بعضى همراهان كه مىگفتند چون اين آب بهداشتى نيست از آن نخوريد، اعتنايى نكردند و گفتند اين كمال بى سعادتى است كه تا اينجا بياييم و از آب چشمه فدك نخوريم.
كار بسيار ابتكارى و جالبى كه آقاى هاشمى رفسنجانى در فدك انجام دادند اين بود كه در كنار همين چشمه، روى تپۀ كوچكى ايستادند و درحالىكه دوربين هاى تلويزيونى مشغول فيلم بردارى بودند، از پيرمرد راهنما كه «عبدالرحمان آلجابر» نام داشت دربارۀ نام منطقه، نام نخلستانها، نام چشمهها، نام مسجد و ساير خصوصيات پرسيدند و عبدالرحمان هم به همۀ سؤالها جواب داد؛ جوابهايى كه در همۀ آنها نام فدك موج مىزد و در جواب اين سؤال كه اينجا مال چه كسى بود هم گفت: فدك ملك شخصى پيغمبر بود كه آن را به دختر خود فاطمه بخشيد. او در صحبتهايش اينرا هم گفت كه اينجا تا يكصد سال قبل تحت حكومت خاندان آل جابر بود، كه منهم از همين خاندان هستم، ولى از آن زمان به دست آل سعود افتاده. او وقتى به اين جمله رسيد، نگاهى به مأموران و مسؤولان حاضر در صحنه انداخت و اين جمله را هم اضافه كرد كه: البته آل سعود بحمدالله رفتار خوبى با ما دارند . . .
پشت بام مسجد فاطمه چشمانداز خوبى به نخلستانهاى فدك داشت. همانجابه حاج خسرو وركانى عكاس روزنامه گفتم از اين بلندى عكسهايى از صحنههاى دوردست بگيرد و او هم كه از ديدن فدك هيجان زده شده بود تا توانست عكس گرفت. همان بالا كه بوديم، يكى از مسؤولان فرهنگى شهر آمد و ضمن معرفى خود براى جواب دادن به سئوالها اعلام آمادگى كرد. از او پرسيدم چرا نام اين شهر حائط است. گفت: تا حدود يكصد سال قبل براى محافظت در برابر دزدان و اشرار اطراف اين منطقه به وسعت 6 كيلومتر در 6 كيلومتر ديوار كشيده شده بود كه هنوز قسمتى از ديوارها موجود است. به همين دليل نام «حائط» كه به معناى ديوار است روى اين شهر مانده است. او دربارۀ نام اصلى گفت: مردم اين منطقه اينجا را به نام فدك مىشناسند و اين نام همچنان بر سر زبانهاست.
بعد از صرف ناهار - كه حاضرى بود - و خواندن نماز ظهر و عصر در بلديه، در قسمت شهر جديد، ساعت يك بعد از ظهر عازم مدينه شديم. درحالى كه همه احساس مىكرديم بعد از قرنهاى متمادى، يكبار ديگر «فدك» بهدست آمده است. همينقدركه فدك را بعد از اينهمه مدت پيداكردهايم به اين معناست كه آن را به دست آوردهايم و اين واقعه مقدمهاى است براى احياى فدك.
دربارۀ موقعيت مكانى فدك، با توجه به مسيرى كه ما پيموديم و با توجه به فاصله 180 كيلومترى كه خيبر تا مدينه دارد مىتوان به اين نتيجه رسيدكه آنچه در تاريخ دربارۀ تسليم شدن اهالى فدك بعد از فتح خيبر آمده و نشان دهندۀ نزديكى مكانى فدك با خبير مىباشد درست است؛ زيرا مسير نيم دايرهاى كه ما براى رفتن به فدك پيموديم موقعيت مكانى آن را در شرق خبير ترسيم مىكند؛ جايى كه به طور طبيعى و ميان بر، بايد حدود 80 كيلومترى شرق خيبر باشد.
نكتۀ جالب توجه اين است كه اهالى عربستان، حتى نسل كنونىِ منطقه مىدانند جايى به نام فدك وجود دارد، هرچند دربارۀ شناسنامه فدك و تاريخ آن اطلاع چندانى ندارند. اين نكته هنگامى براى ما جالبتر شد كه وزير همراه آقاى هاشمى رفسنجانى و ساير همراهان سعودىِ ايشان، بعد از بازگشت به مدينه از ايشان به خاطر اينكه سبب آشنايى آنها با مسائل مربوط به فدك و تعلّق آن به دختر پيامبر9 شدند، تشكر كردند.
* * *
روز سه شنبه، 21 خرداد، بعد از وداع با پيامبر و معصومين بقيع: از مدينه عازم شهر «ابها» واقع در استان «عسير» كه هممرز يمن است، شديم. در فرودگاه، امير مدينه آقاى هاشمى رفسنجانى را بدرقه كرد.
عربستان از طريق سه استان عسير، نجران و شرقيه با كشور يمن هممرز است. در ميان اين سه استان، عسير علاوه بر مجاورت با يمن، درساحل درياى سرخ هم قرار دارد و يمن نيز از طريق استان صنعا، كه در مجاورت استان عسير قرار دارد، به درياى سرخ متصل است.
شهر «ابها» كه مركز استان عسير است، علاوه بر اينكه خود از هواى معتدلى برخوردار است، ييلاق خوش آب و هوا و خوش منظرهاى هم دارد. استان «عسير» به دليل همين ويژگىها و همينطور آثار تاريخى و هنرهاى دستى و سنتى، يكى از جاذبههاى سياحتى عربستان است.
از فرودگاه شهر ابها، به شهر «خميس مشيط» در نزديكى همان شهر رفتيم و در دهكدۀ « بن حمسان» كه درحومۀ «خميس مشيط» قرار دارد، از موزۀ ميراث فرهنگى استان عسير ديدن كرديم. رييس مركز ميراث فرهنگى توضيح داد كه درسال 8 هجرى هيأتى از عسير به مدينه رفت و ايمان آوردن مردم اين منطقه به اسلام را به عرض پيامبر خدا رساند. آنحضرت نيز «عبدالله صرد» را به عنوان نماينده خود و امير اين منطقه تعيين فرمودند.