918. واقع شدن محل قربانى در داخل حرم: وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ حَتّي يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ29 و هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ.30
خوردن و خوراندن از قربانى در زبان روايات و سنّت:
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ (ع) فِي قَوْلِ اللهِ تَعَالَى «فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها» قَالَ: «إِذَا وَقَعَتْ عَلَى الأَرْضِ» «فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ» . 31
«حضرت امام صادق (ع) در تفسير آيۀ «فإذا وجبت جنوبها» فرمود: يعنى زمانى كه قربانى به زمين افتاد، «از آن بخوريد و به مستمندان و درخواست كنندگان نيز بدهيد» .
ٍعَنْ مَوْلًى لأَبِي عَبْدِ اللهِ (ع) قَالَ: رَأَيْتُ أَبَا الْحَسَنِ الأَوَّلَ (ع) دَعَا بِبَدَنَةٍ فَنَحَرَهَا فَلَمَّا ضَرَبَ الْجَزَّارُونَ عَرَاقِيبَهَا، فَوَقَعَتْ إِلَى الأَرْضِ وَ كَشَفُوا شَيْئاً عَنْ سَنَامِهَا، قَالَ: اقْطَعُوا وَ كُلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا فَإِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ
فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا
. 32
شخصى از اصحاب حضرت امام صادق (ع) مىگويد: «حضرت امام موسى بن جعفر (ع) را ديدم كه شترى خواست و آن را نحر كرد؛ هنگامى كه قصابها پاهاى آن را زدند و او بر زمين افتاد و كوهانش را شكافتند، فرمود: تكه تكه كنيد و از آن بخوريد، آن گونه كه خداوند دستور مىدهد: «آن گاه كه بر زمين افتادند از آن بخوريد و بخورانيد.»
عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ (ع) قَالَ إِذَا ذَبَحْتَ أَوْ نَحَرْتَ فَكُلْ وَ أَطْعِمْ كَمَا قَالَ اللهُ تَعَالَى
فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَر . 33
حضرت امام صادق (ع) فرمود: «هنگامى كه حيوانى ذبح يا نحر كردى، بخور و بخوران، آن گونه كه خداى بلند مرتبه مىفرمايد: «از آن بخوريد و نيازمندان و درخواست كنندگان را بخورانيد.»
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (ع) فِي قَوْلِهِ تَعَالَى:
فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا قَالَ كُلُوا ثَلَاثَةَ أَرْبَاعِهَا وَ أَطْعِمُوا رُبُعَهَا
. 34
حضرت امام على7 در تفسير آيۀ «بخوريد از آن و بخورانيد» فرمود: سه چهارم آن را بخوريد و يك چهارم آن را اطعام دهيد.»
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ أَبِي عَبْدِ اللهِ (ع) أَنَّهُمَا قَالاَ: «إِنَّ رَسُولَ اللهِ (ع) أَمَرَ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بَضْعَةٌ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللهِ (ع) فَطُبِخَتْ فَأَكَلَ هُوَ وَ عَلِيٌّ (ع) وَ حَسَوَا مِنَ الْمَرَقِ. . .» .35
حضرت امام محمد باقر و حضرت امام جعفر صادق (عليهما السلام) مىفرمايند: «رسول خدا (ع) دستور داد از هر شتر نحر شدهاى پارهاى را بردارند و بپزند؛ سپس ايشان و على (ع) از آن خوردند و از آب گوشتش آشاميدند.»
چنانچه مشاهده شد، روايات، همگى بيانگر اين واقعيت هستند كه پيشوايان اسلام هيچ وقت قربانى را پس از ذبح به حال خود رها نكردهاند؛ بلكه با استناد به آيۀ قرآن، خود از آن خوردهاند و به ديگران هم دادهاند؛ و در پرسش از تفسير آيۀ قرآن نيز، ضمن يادآورى آيه، بر خوردن و خوراندن از آن تأكيد كردهاند.
فقيهان و دانشمندان علوم اسلامى، در اينكه آيا قرآن و روايات رسيده در اين باره، افادۀ وجوب مىكنند يا استحباب، برداشت يكسانى از آنها نداشته و ديدگاههاى گوناگونى را مطرح كردهاند كه در زير اشاره مىكنيم:
ديدگاه مفسّران در بارۀ خوردن و خوراندن از قربانى:
اينكه خوردن و خوراندن از قربانى واجب است يا مستحب؟ در ميان مفسرانى كه به فقه القرآن توجه داشتهاند و بين فقيهان اسلامى، ديدگاه يكسانى ديده نمىشود. بسيارى، استنباط واجب و برخى استنباط مستحب دارند! برخى ديگر هم، خوردن از قربانى را مستحب، امّا خوراندن آن را واجب مىشمارند.
ديدگاه عالمان اهل سنّت:
حنابله، شافعيه و مالكيه، خوردن از گوشت قربانى واجب و مستحب (مگر قربانىهاى كفاره و نذر) را جايز مى دانند؛ امّا شافعيه، تنها خوردن از قربانى مستحبى را اجازه دادهاند.
حنابله و شافعيه، تقسيم گوشت قربانى واجب را فقط در ميان مستمندان حرم واجب مىشناسند؛ در حالى كه حنفيه و مالكيه، بر اين باورند كه: تقسيم گوشت قربانى در حرم و بيرون از حرم مانعى ندارد. 36
فخر رازى، پس از بيان كلياتى از نظر عالمان اهل سنّت، ديدگاه خود را چنين اعلام مىكند: