79
*زن درآموزه‌هاى حج
1. وجوب حج بر زنان
2. همراه داشتن مَحرم در سفر حج
3. حج استحبابى زنان
4. اشتراط و عدم اشتراط اذن همسر در سفر حج واجب
5. اختلاط زن و مرد در طواف
6. عدم اشتراط تقدم و تأخر در نمازهاى مسجد الحرام
7. وجوب كشف صورت براى زنان در احرام
و. . .
*زنان در حجگزارى مسلمانان
1. زن در سفرنامه‌هاى مردان
2. قوانين و مقررات كشورهاى اسلامى نسبت به حج زنان
3. قوانين و مقررات وضع شده از سوى اميران مكه و مدينه نسبت به حضور زنان
و. . .
*حجگزارى زنان در دوره‌هاى اسلامى
1. چگونگى حجگزارى زنان
2. خدمت زنان به حج
3. تلقى و برداشت زنان از احكام و اسرار و معارف سفر حج
- مقايسۀ سفرنامه‌هاى مردان و زنان
- تحليل‌هاى زنان در باب اسرار و معارف حج
- فتاوا و آراى فقهى زنان دربارۀ حج
آنچه تاكنون دراين زمينه‌ها به‌صورت ويژه تأليف شده، بسيار اندك است. آثارى در باب مناسك و احكام بانوان تأليف گرديده كه كهن‌ترين آن كتاب مناسك النسوان، شيخ ابوالفتوح كراجكى (م 449ق.) است كه به درخواست صارم الدوله تحرير شده است.1
همچنين كتابى با عنوان نهج البيان فى مناسك النسوان.2
در دوران معاصر نيز كتبى با عنوان احكام بانوان در عمره و حج بر پايۀ فتاواى فقهى مراجع تقليد نشر يافته است.
از اين‌گونه آثار فتوايى و فقهى كه بگذريم، مى‌توان به كتاب الدرر الفرائد المنظمۀ فى أخبار الحاج و طريق مكۀ المعظمۀ، تأليف عبدالقادر محمد بن عبدالقادر بن محمد الانصارى الجزيرى الحنبلى (م 977ق.) اشاره كرد كه در جلد دوم، 26 تَنْ از زنان سرشناس و بزرگ را كه به حج رفته‌اند، معرفى مى‌كند.3
همچنين مقاله‌اى در ميقات حج، (ش53) با عنوان زن و حج4 به چاپ رسيده كه به مباحث كلى در اين موضوع پرداخته است.
در اين نوشتار مباحثى در محور دوم؛ (زن در حجگزارى مسلمانان) ارائه مى‌گردد و اين قسمت از مقاله، گزارشى است از بررسى سفرنامه‌هاى حج مردان.
زن در سفرنامه‌هاى حج
1. سفرنامه نويسى از منابع معرفتى در حوزۀ تاريخ است. در سفرنامه‌ها اطلاعاتى دربارۀ تمدن‌ها، آداب و رسوم ملل، علوم و دانش‌هاى معمول، روابط سياسى و روحيه‌هاى فردى، جامعهشناسى ملل و بسيارى چيزهاى ديگر نهفته است. براى دوره‌هايى از تاريخ كه منابع اندك دارد سفرنامه‌ها گنجينۀ ارزشمندى را در خود جاى داده‌اند.