47
گويا آيه مباركه، از سوره توبه، كه خداوند در مقياس افتخار و فضيلت فرمود: «آيا سيراب كردن حجاج و عمران مسجد الحرام را همانند عمل كسى قرار داديد كه ايمان به خدا و روز قيامت دارد و در راه خدا جهاد كرده است؟ ! اين دو، هيچگاه در نزد خدا يكسان نيست و خداوند گروه ظالمان را هدايت نمىكند.» 1در عصر ما نازل شده است و بيانگر حال ماست; كعبه، متعلّق به عموم مسلمانان است و بايد شيوه برگزارى حج متناسب با مصالح و منافع امت اسلامى و در جهت رشد و استقلال كشورهاى اسلامى باشد. در مراسم حج و در كنار خانه خدا كه مثابه و مأمن 2و مايه قوام جامعه بشرى 3است. بايد مشكلات مسلمانان و حكومتهاى اسلامى مطرح و براى حلّ آن گامى برداشته شود. چه دردناك است اگر بشنويم كه در حج نبايد به مسائل سياسى و اجتماعى مسلمين پرداخت!
4- بعد اجتماعى حج
حج يگانه فريضهاى است كه خداوند براى اداى آن، همه مسلمانان را، از گوشه و كنار جهان، به يك نقطه معين و در «ايّام معلومات» فرا خواند; بهطورى كه اگر در غير اين مكان و زمان انجام گيرد، پذيرفته نخواهد شد. 4اگرچه در گذشته و امروز تلاشهايى شده و مىشود تا حج را فريضه فردى قلمداد كنند، اما با توجه به آيات و روايات، فهميده مىشود كه حج مركز اجتماع مسلمانان است; زيرا اگر هدف، تنها انجام دادنِ مناسك و طواف گرد خانه خدا و. . . بود، چرا جايز نباشد در تمام سال انجام گيرد؟ چه لزومى داشت كه همه مردم مكلّف باشند در مقطع زمانى خاص، در يك نقطه جمع شوند و در آن ايام هم در اجتماعات يك روزه و يك شبه و سه روزه گرد هم آيند تا شاهد منافع خود باشند; لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ 5؟ پس منافعى كه مسلمانان بايد شاهد آن باشند، منافعى است كه با حيثيت تجمّع مردم و حالت اجتماع ارتباط پيدا مىكند و حتى مىشود گفت كه اگر از اين اجتماع، فايده عمومى بهدست نيايد، مقصود حاصل نخواهد شد. 6