216اندكى از حجاج اندونزى از آن آگاهى يافتند؛ زيرا بيشتر زائران در هتل مىماندند و از اتفاقات بيرون آگاهى نداشتند .
در ده سال اخير، تفكرات دانشمندان برجستۀ اسلامى؛ مانند (آقايان) : حسن البنا، ابو العلا مودودى، مرتضى مطهرى، على شريعتى، يوسف قرضاوى، سيد حسين نصر و فضل الرحمان از طريق مكه و سفر حج به اندونزى نرسيده، بلكه اطلاع رسانى مدرن وسيلهاى براى انتقال افكار اين دانشمندان به كشورهاى مسلمان شده است . امروزه حتى از طريق اروپا و آمريكا نيز تفكرات اسلامى به جاهاى ديگر منتقل مىشود. درست است كه مدرسۀ دارالعلوم به عنوان مدرسهاى دولتى، هنوز هم در مكه وجود دارد و دانشجو مىپذيرد و مدرسان مشهورى مانند محمد بن علوى المالكى آنجا تدريس مىكنند، اما در مقايسه با علماى نيم قرن گذشته، نقش آنان كمرنگاست. امروزه سفر حج فقط محدود به عبادت شده و بعضى فقط براى كسب شهرت و وجهۀ اجتماعى به حج مىروند و ديگر به عنوان موتور حركت اسلام در اندونزى محسوب نميشود.