155يهوديان كه اهل كتاب و علم بودند، در منطقۀ انصار سكونت داشتند و آن عرب‌ها اهل شرك و بت‌پرستى بودند و با يكديگر مى‌جنگيدند. يهوديان مى‌گفتند: پيامبرى مبعوث خواهد شد كه زمان ظهور او نزديك است. ما از او پيروى مى‌كنيم و به همراه او، شما را همچون قوم عاد و ثمود خواهيم كشت و تمام عرب زير لواى وى خواهند آمد و طوعاً و كرهاً متابعت از وى خواهند كرد و هركس كه مخالفت وى كند، خون و مالش مباح و معاقب و مستأصل شود و بنياد و اصل وى برود.
آنان اين سخنان را از يهود مى‌شنيدند و ديگر احوالات پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله از تورات با ايشان مى‌گفتند و ميان يهود و قومى از خزرج عداوت بود. هرگاه كه ميان ايشان منازعت برخاستى و به مجادلت و خصومت برخاستندى، قوم يهود ايشان را تهديد كردى و مى‌گفتند: اى قوم خزرج، نزديك شد كه پيغمبر آخرالزمان ظاهر شود و آن وقت ما جواب ايشان باز دهيم و شما را چون قوم عاد و ثمود و ارم به‌قتل رسانيم و اول قومى كه متابعت وى كند و چون وى ظاهر شود ما باشيم؛ چرا كه ما اهل كتابيم و اصول وى مى‌دانيم. 14. انعطاف‌پذيرى و آشنايى مردم يثرب با حكمت
از آنجا كه در يثرب شغل كشاورزى رواج داشت و مردمانش به كار زراعت مى‌پرداختند و اين شهر نسبت به مكه از آب و هواى بهترى برخوردار بود و خشونت، خشكى و صلابت و سختى محيط جغرافياى مكه را نداشت، مردمانش انعطاف‌پذيرى بيشترى داشتند. همانگونه‌كه از مقايسۀ مردمان امروز مكه و مدينه نيز اين معنى برداشت مى‌شود؛ اهالى مكه، در معاشرت، مراوده و معامله با حجاج، رفتار خشن‌ترى دارند، ولى اهل مدينه ملايم‌تر و در برخوردها و گفتگوها انعطاف‌پذيرترند.
گذشته از اين‌كه مردم مدينه، جنوبى بودند و سابقۀ تمدن داشتند و با سخنان و انديشۀ حكما نيز آشنا بودند. دو نكته شاهد اين سخن است:
* تاريخ، نخستين مسلمان خارج از شهر مكه را مدنى معرفى كرده است.
* ودر تاريخ آمده است عربى دانا كه مجله‌اى از لقمان همراه داشته نيز مدنى بوده است.
الف) نخستين مسلمان خارج از مكه
از دلايلى كه بر انعطاف‌پذيرى مردم