55
مفهومشناسى اسرار حج:
صاحبنظرانى كه در مورد اسرار حج مطالبى نوشتهاند و در مورد اسرار حج مطالبى دارند، كمتر به تعريف آن پرداختهاند 1و بيشتر به مصاديق و موارد اسرار پرداختهاند.
اما از مجموع سخنان و بررسى موارد، مىتوان اسرار حج را اينگونه تعريف كرد:
«مجموعه معارفى كه بهعنوان فلسفه و حكمت، آثار و فوايد، اهداف، علت و ملاك احكام، آموزهها، پيامها و باطن مناسك حج، از منابع معتبر (كتاب، سنت، عقل و تاريخ) بهروش صحيح استنباط مىشود.»
اقسام اسرار:
از مجموع مواردى كه بهعنوان اسرار حج از آيات و روايات و تاريخ قابل برداشت است و نيز از بررسى مصاديقى كه دانشمندان و صاحبنظران بهعنوان اسرار بيان كردهاند، مىتوانيم به اين نتيجه برسيم كه مقصود از اسرار حج، هركدام از هفت مورد زير است:
1. فلسفه و حكمت مناسك حج
فلسفه و حكمت احكام، علّت تامۀ حكم را بيان نمىكند، بلكه به زمينههاى احكام اشاره دارد، كه گاهى اين زمينهها قبل از صدور حكم وجود داشته و لازم است با مناسك حج تقويت شود يا حج زمينهساز بهوجود آمدن آنها است. گاهى در آيات و روايات به فلسفه و حكمت احكام و آداب حج اشاره شده است.
مثال: فلسفه و حكمت قربانى حج، رسيدن به تقوى است؛ يعنى حجگزار با فدا كردن اموال خود، نشان مىدهد كه در برابر خدا فرمانپذير است و حالت خودنگهدارى و پرهيزكارى خود را به نمايش مىگذارد و روح تقوى را در خود تقويت مىكند. قرآن كريم در اين مورد مىفرمايد:
لَنْ يَنٰالَ اللّٰهَ لُحُومُهٰا وَ لاٰ دِمٰاؤُهٰا وَ لٰكِنْ يَنٰالُهُ التَّقْوىٰ مِنْكُمْ كَذٰلِكَ سَخَّرَهٰا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلىٰ مٰا هَدٰاكُمْ وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ. 2
گوشتهاى آن (قربانى) ها و خونهاى آنها به خدا نمىرسد، وليكن پارسايى (و