104مى‌شد. كاروانهاى ساير مناطق نيز با نيروهاى نظامى كه حاكمان آنان در اختيارشان مى‌گذاشتند، از خود مراقبت مى‌كردند. در همۀ استراحتگاهها و كاروان‌سراهايى كه در مسير حجاج بود، چشمه‌ها و حوضهاى آبى وجود داشت كه پادشاهان و حاكمان گذشته، براى آسايش حجاج ساخته بودند و همين امر موجب سرسبزى و طراوت استراحتگاهها مى‌شد. كاروانهاى شامى از نظر حركت در نظم و انضباط كامل بودند. حاكم شام يا نمايندۀ او همواره بر كاروانها نظارت داشتند.
سوارانى در پيشاپيش كاروانها، سوارانى در پشت سر و سواران بيشترى براى حمايت از كسانى كه عقب مانده بودند، حركت مى‌كردند. برخى از كاروانها نيز كه به‌طور جداگانه در حال حركت بودند، به كاروان اصلى مى‌پيوستند. هر 20 يا 30 زائر، همراه خود خدمتكارى داشتند كه وظيفه داشت مركب آنان‌را آماده وساير كارهايشان؛ از جمله برپاكردن چادر و وسايل راحتى، غذا، قهوه، آب و ساير مايحتاج آنان را در طول سفر فراهم سازند. در سال 1814، اجرت يك خدمتكار با خانواده‌اش از دمشق تا مدينه 150 ريال (سعودى) و از مدينه تا مكه 50 ريال بود.» 1كاروانهاى مصرى نيز در نظم و ترتيب مانند كاروانهاى سوريه بودند، اما به ندرت تعدادشان با هم برابر بود؛ زيرا آن كاروانها تنها حجاج مصرى را منتقل مى‌كردند، آن هم در راه پرخطرى كه به موازات درياى احمر بود و از ميان قبايل وحشى و قدرتمند مى‌گذشت و همواره اين قبايل با تمام قدرت آماده حمله به كاروانها بودند. همين امر سبب شد كه در سال 1814 بسيارى از كاروانها سربازان و نظاميانى را براى حفاظت خود همراه آورند 2و بيشتر كاروانهاى مصر نيز ترجيح دهند از كانال سوئز وارد عربستان شوند.
در سال 1816 كاروانى از حاجيان مصرى با تعداد زيادى از بزرگان مصر و خانوادۀ آنان همراه 110 ساربان براى حمل كالا و لوازم آنها به سوى مكه حركت كرد، بدون شك هزينۀ اين سفر حدود 10 هزار دينار مى‌شد. 500 كشاورز همراه زنانشان از