88اين دو روايت، هم از نظر سند و هم از نظر دلالت، ضعيف هستند. از ضعف سند اين دو روايت همين بس، كه در هيچ كتاب فقهى مورد استناد واقع نشدهاند.
و اما از نظر دلالت: در اين دو روايت، بچه مسلمان و نيز ديوانۀ مسلمان، در كنار يهود و نصارا قرار گرفتهاند و از آنجا كه ورود بچه مسلمان به مسجد، بىگمان حرام نيست، نهايت آنكه كراهت خواهد داشت، اين خود قرينه است بر اينكه جلوگيرى از ورود يهود و نصارا به مسجد نيز واجب نخواهد بود. شايد نقطۀ اشتراك اين سه گروه، در مكروه بودن ورودشان به مسجد، بى مبالاتى و بىتوجهى به مسائل شرعى و رعايت نكردن پاكيزگى و تميزى ظاهرى باشد. در صورتى كه براى ورود بچه مسلمان، عنوان قوىتر وجود نداشته باشد، مانند آگاه شدن از برنامههاى اسلام، تعليم و تعلم و يادگيرى مسائل عبادى، ورود آنان مستحب نيز خواهد بود.
صاحب حدائق، بر اين باور است كه هر چند ورود ديوانه و بچه مسلمان به مسجد مكروه است، ولى اين مانع آن نيست كه ورود براى يهود و نصارا به مسجد، حرام باشد؛ زيرا نهايت يك لفظ (نهى) در دو معنى به كار رفته است، معناى حقيقى «حرام بودن» و معناى مجازى «مكروه بودن» و به كار رفتن يك كلمه در دو معنى، نه تنها بدون اشكال است، كه مواردى در اخبار و احاديث وجود دارد:
«و يكون النهي هنا مستعملاً في التحريم و الكراهة، استعمال اللفظ في حقيقته و مجاز، كثير في الاخبار» . 1«نهى در اينجا، در حرام و مكروه بودن، هر دو، به كار رفته است و به كار رفتن واژهاى، هم در معناى حقيقى و هم مجازى، در اخبار ما فراوان است.»
اينكه يك واژه، مىتواند در بيش از يك مورد به كار رود يا نه؟ از مباحث مهم اصولى است. محقّقان از اصولىها بر اين نظريهاند كه بهكار بردن يك لفظ در بيش از يك معنى جايز نيست. 2افزون بر اين، چنانكه اشاره خواهيم كرد، شخص پيامبر صلى الله عليه و آله نصارا و يهود را از ورود به مسجدالنبى باز نداشته است و شواهدى از عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام خواهيم آورد كه آنان در مسجد با يهود و نصارا و حتى از دين برگشتگان، به