223بپردازند و نيز به عنوان يك وظيفه و تكليف الهى، دولت‌هاى پيشرفته و ثروتمند آنان، به يارى دولت‌هاى ضعيفى بشتابند كه در زير بار سنگين و سهمگين فقر و بيمارى و بدبختى شكسته و به ستوه آمده‌اند.
از ديگر درس‌هاى مفيد وقوف، همسانىِ همۀ مردم در برابر پروردگار و عدم امتياز آنان، جز به داشتن تقوا و روحيۀ خدمت رسانى به انسان‌ها است.
اين بود پاره‌اى از مصالح و اسرار حج كه به‌گونه‌اى كوتاه و گذرا بيان شد؛ زيرا كه در آستانه بازگشت از آستان مقدس قم - پايگاه علوم و فرهنگ اسلامى، به دارالهجرۀ نجف اشرف - جايگاه بلند انديشه و دانش در جهان اسلام هستم و فرصت اندك بود.
از خداى تعالى توفيق و يارى مى‌طلبم، كه او تنها بخشندۀ توفيق و تواناى بر آن است. شعبان 20/4/1424