113برخوردار است و انسان‌ها در هر مذهب و عقيده‌اى كه باشند، عبادتگاه خود را محترم مى‌شمارند. حفظ و حراست و نظافت و پاكيزگى آن را جزو وظايف خود مى‌دانند. اين موضوع، در دين مقدس اسلام و در ميان مسلمانان، داراى اهميت بسيارى است، به‌گونه‌اى كه براى احترام و حفظ قداست مساجد، قوانين و احكام خاصى درنظر گرفته شده است و شخص جنب حق توقف در هيچ‌يك از مساجد را ندارد و نماز خواندن در مسجد بدون تطهير آلودگى و نجاست آن، جايز نيست و. . .
و براى همان تكريم و تشريف است كه خداوند متعال، مساجد روى زمين را به ذات مقدس خود نسبت داده؛ وَ أَنَّ الْمَسٰاجِدَ لِلّٰهِ فَلاٰ تَدْعُوا مَعَ اللّٰهِ أَحَدا . 1و تعمير و آباد نمودن آن‌ها را، از مختصات بندگان مؤمنش قرارداده وفرموده‌است:
إِنَّمٰا يَعْمُرُ مَسٰاجِدَ اللّٰهِ مَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ. . . . 2و از اينجاست كه مسلمانان در طول تاريخ و از اول اسلام تا امروز نسبت به ايجاد ساختمان و آبادى مساجد، اهميت زيادى قائل شده و آنچه درتوان دارند، در اين راه به‌كار مى‌بندند و در همۀ نقاط دنيا و در تمام شهرها، زيباترين آثار و جالب‌ترين بناها را مساجد آن شهرها تشكيل مى‌دهند.
ولى در ميان همۀ مساجد، مسجدهاى تاريخى و قديمى مدينۀ منوره، از جايگاه خاص و موقعيت ويژه‌اى برخوردار است؛ زيرا اين مساجد، گذشته از اين‌كه يادآور حضور رسول خدا صلى الله عليه و آله و شاهد نماز و دعاى آن حضرت مى‌باشند، گوياى خاطرات و حوادثى هستند كه مى‌تواند در فهم بعضى از آيات و احاديث مؤثر و بيانگر گوشه‌اى از تاريخ حساس دوران رسالت پيامبر اسلام باشد.
براى همين است كه عموم مسلمانان، به‌ويژه مورّخان و مدينه شناسان در طول چهارده قرن گذشته، در بيان تاريخ و حفظ حدود و مشخصات اين مساجد تلاش نموده و بر ضبط وقايع و حوادث آن‌ها اهتمام ورزيده‌اند و به عنوان زيباترين خاطرات و ارزنده‌ترين دانستنى‌هاى تاريخى و مذهبى، به نسل‌هاى آينده منتقل نموده‌اند، لذا هريك از تأليفات و كتاب‌ها كه در قرن‌هاى گذشته و يا در