84بگويد كدام يك از آنها تا امروز بر مذهب شيعه هستند. 1شايد اين دشوار باشد كه قضاوت روشنى در اين باره صورت گيرد، به خصوص كه بسيارى از اين شاخه‌ها در گذشته به صراحت شيعه شناخته مى‌شدند، ممكن است در حال حاضر خود را به عنوان سنى معرفى كنند. بر اساس اطلاعات شفاهى كه من در سال 1995 به دست آوردم، بيشتر وهابى‌ها تمايل دارند كه بگويند بسيارى از ساكنان شيعۀ حجاز، كه شامل نخاوله نيز مى‌شود، دير يا زود به مذهب تسنن و عقيدۀ سلف كه همان آيين وهابى است، در خواهند آمد.
نخاوله، يك نام با گونه‌هاى مختلف
همانطور كه پيشتر اشاره شد، وجود جامعۀ شيعۀ دوازده امامى در مدينه و اطراف آن، در برخى از منابع تاريخى دورۀ ميانى مورد تأييد قرار گرفته است، اما نام نخاوله مى‌بايست اندكى بعد پديد آمده باشد. بر اساس گفتۀ الخويى، اين تعبير نخستين بار توسط عثمانى‌هاى حاكم بر حجاز بكار رفته است. 2به نظر مى‌رسد اولين بار كه تعبير نخاوله در بارۀ روافض مدينه در منابع عربى مربوط به كار رفت توسط سنيان مدينه و در دورۀ اخير؛ يعنى از قرن هفدهم ميلادى (يازدهم هجرى) بوده است.
مؤلف كتاب مورد بحث - ماء الموائد - ابوسالم عبداللّٰه بن محمد بن ابى بكر «العياشى» (م1662م.) يك عالم و صوفى مراكشى بربرى الأصل است كه در سال 1662 - 1663 از مدينه ديدار كرده است. وى‌دراول محرم سال 1073 (آگوست 1662) به مدينه رسيده و تا شعبان همان سال (مارس 1663) در آنجا اقامت گزيده است. بخشى از سفرنامۀ او، در شرح مدينه است كه به وسيلۀ محمد امحزون تصحيح شده است. 3برخلاف بسيارى از سنيان زائر اين شهر مقدس، عياشى كه بيش از هفت ماه در اين شهر مانده، متوجه حضور گروه‌هاى شيعه در ديدار خود از مدينه شده و حتّى بالاتر، متوجه كاربرد نام خاصى از سوى مردم مدينه نسبت به آنها شده است. اين شايد بدان دليل باشد كه محل اقامت وى، خانه‌اى نزديك مشهد اسماعيل، فرزند امام جعفر صادق عليه السلام (كه حدود ده سال پيش از پدرش درگذشته) است. 4بامِ مشهد، كه موقعيت مناسبى را براى ديدن بقيع فراهم مى‌كرده و نيز نخلستانهايى كه تا حدّ فاصل كوه احد بوده،