203مسلماً اين فرد فاسق، جزو صحابه بوده و در سال ششم هجرت خبر دروغى را گزارش كرده است و مفسران و مورّخان مى‌گويند اين فرد كسى جز وليد بن عقبه نبوده است.
2 - قرآن و تاريخ حاكى است كه پيامبر در روز جمعه‌اى، به خواندن خطبه‌هاى نماز جمعه مشغول بود، وقتى صداى طبل - كه از ورود كاروان تجارى از شام حكايت مى‌كرد - به‌گوش آنان رسيد، بيشترِ آنان نماز را ترك كرده و به سراغ منافع مادى خود رفتند، چنانكه مى‌فرمايد: وَ إذا رَأوا تِجارَةً أوْ لَهْواً انْفَضُّوا إلَيْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً. 1
از اين دو آيه كه بگذريم، به نكتۀ ديگرى نيز برمى‌خوريم و آن اين‌كه: پيامبر صلى الله عليه و آله قاتل عمار را «فئۀ باغيه» خواند و برخى از صحابه در رأس آن فئه قرار داشتند. پيامبر رو به او (عمار) فرمود: «تقتلك الفئة الباغية» ؛ «تو را گروه ستمگر مى‌كشند.»
البته ادلّه‌اى كه حاكى از انحراف برخى از صحابه مى‌باشد، فزون‌تر از آن است كه بتوانيم همه را در اينجا بياوريم، هرچند عاطفۀ انسانى پيامبر ايجاب مى‌كند كه بر همۀ صحابه جامۀ عدالت بپوشاند ولى واقعيت‌هاى خارجى مانع از تسليم دربرابر حكم عاطفه است.
به‌خاطر دارم در يكى از سال‌ها كه به حج مشرف بودم، جوانى مصرى به‌وسيلۀ يكى از زائران ايران به مجمع ما هدايت شد، او مى‌گفت: مشغول نوشتن تزى با عنوان «عدالت صحابه» هستم. به او گفتم: «عدالةالصحابة؛ يعنى العاطفة و البرهان» او از عنوان بحث استقبال كرد، برايش توضيح دادم: عاطفۀ انسانى ايجاب مى‌كند كه انسان همۀ ياران او را عادل و دادگر معرفى كند ولى چه مى‌توان كرد كه واقعيت‌ها آن را تكذيب مى‌كند. چه‌بسا در ميان دو گروه از صحابه نبردى سهمگين برپا بوده و برخى برخى را كشته‌اند و حق مسلّماً با يكى بوده نه با هردو و طبعاً يكى حق بوده و ديگرى باطل، و حكم گروه باطل روشن است.
و درست است كه قرآن در برخى از آيات، صحابۀ پيامبر صلى الله عليه و آله را ستوده است ليكن بايد توجه كرد كه اين نوع ستايش‌ها مربوط به دوران نزول آيه بوده و ناظر به زندگى‌هاى بعدى آنان نيست و محور قضاوت در نجات افراد، بررسى مجموع پروندۀ زندگى اوست، نه پروندۀ بخشى از زندگى وى. قرآن مى‌فرمايد:
لَقَدْ رَضِىَ اللّٰهُ عَنْ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحاً قَرِيباً. 2
«خدا از گروه با ايمان خشنود شد آنگاه كه با تو در زير درخت بيعت كردند و از آنچه