64بسا لذّت كافى را از حضور در آن فضاى روحانى نمىبردند. آنها بيشتر مايل بودند اعمال و مناسك را آن گونه كه مذهبشان اقتضا مىكند، انجام دهند و اين پايبندى، موجب فاصلهگيرى مسلمانان از هم و بروز درگيرىهايى مىشد. امام قدس سره خوشبختانه اين بارها و اَغلال را برداشتند و با تخفيفات و تسهيلاتى كه در اين زمينه قائل شدند، اعمال و مناسك را دلپذيرتر كردند. البتّه هنوز بنده مطّلعم كه برخى از خشكهمقدّسها در آنجا دست به كارهايى مىزنند و مشكلساز مىشوند. وقتى انسان مىتواند حجّ صحيح و در عين حال تفرقهشكن انجام دهد، چرا بايد از اين كار مضايقه كند؟
در همينجا لازم است از نظرات بازِ امام رحمه الله قدردانى كنيم و بعد از آن هم از ديگر مراجعى كه فتاواى ترخيصى و تخفيفى دادهاند و خوشبختانه در حال حاضر از اين جهت هم مشكلى نداريم. جوانان امروز، كمتر با دغدغههاى اضطرابآميزى كه حاجىهاى ديروز با آن دست به گريبان بودند، آشنا هستند.
: نقش فتواى حضرت امام را در خصوص برخورد ايرانىها با ساير كسانى كه در حج شركت مىكردند، چه مىدانيد؟
آقاى هاشمى: تأثيرش اين بود كه دوگانگى و اختلافات كم شد و همۀ مردم فهميدند كه وحدت و نزديكى ميان دلها ارزشش بيشتر از جمود بر ظواهر برخى از مناسك ماست. بعضىها گمان مىكنند بايد اصالت را به آن بدهيم؛ در حالى كه اينطور نيست.
: جناب آقاى هاشمى! در سالهاى اخير شاهد بوديم كه روابط ايران و عربستان تحوّل چشمگيرى پيدا كرده و رو به بهبودى است و حضرت عالى نقش عمدهاى در اين امر داشتهايد. لطف كنيد در زمينۀ روند شكلگيرى اين تحوّل و لزوم آن توضيحاتى بفرماييد!
آقاى هاشمى: من از وقتى كه مسؤول اجرايى شدم، تصميم داشتم كه با عربستان از در دوستى وارد شوم و برايم روشن بود كه ما در مسائل مربوط به نفت، جنگ، تحوّلات سياسى منطقه و كارهاى مذهبى - آموزشى كه در دنيا داريم، اگر با عربستان رابطۀ خوبى داشته باشيم و ميان ما اعتماد حاكم باشد، كارها روانتر پيش مىرود و درگيرىها و