241از اين رو است كه رهبر و دولت اسلامى موظف است درصورتىكه حج تعطيل شود، مردم را به انجام آن مجبور كند و اگر توان مالى نداشتند از بيتالمال امكان تشرّف را برايشان فراهم آورد تا خانۀ خدا خالى از زائر نباشد. امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
«لو عطّل الناس الحجّ لَوَجَبَ عَلَى الإمام أنْ يجبرهم على الحَجِّ اِن شاؤوا واِنْ أبوا فانّ هذا البيت وضع للحجّ» .
«اگر مردم حج را تعطيل كنند، بر امام واجب است آنان را به حج وادارد چه بخواهند و چه نخواهند؛ زيرا اين خانه براى حج نهاده شده است.» 1امام راحل قدس سره با استفاده از كتاب وسنت، ابعاد مختلف حجّ را به مسلمانان معرفى كرد و به قول يكى از بزرگان، حج را در عصر حاضر اقامه نمود. در يكى از سخنرانىهايش مىفرمايد:
«بيت اللّٰه الحرام و كعبۀ معظم، زائرين عزيزى را در آغوش مىكشد كه حج را از انزواى سياسى و انحراف اساسى به سوى حج ابراهيمى و محمدى سوق داده و حيات آن را تجديد مىنمايند و بتهاى شرق و غرب را در هم مىشكنند و معناى قيام ناس و حقيقت برائت از مشركان را عرضه مىدارند.» 2امام راحل قدس سره حجى را كه مشتمل بر ابعاد مذكور نباشد حج واقعى نمىداند و مىفرمايد:
«حج بىروح و بىتحرك وقيام، حج بىبرائت، حج بىوحدت و حجى كه از آن هدم كفر و شرك برنيايد حج نيست.» 3براى تبيين انديشۀ امام قدس سره بحث را در سه بخش مستقل پى مىگيريم:
الف - بعد معنوى حج ابراهيمى:
يكى از اساسىترين ابعاد حج ابراهيمى، بعد معنوى و عرفانى آن است.
حج ميعاد عاشقان كوى الهى و شيفتگان وصلدوست و ورود به محضر خداست؛ امام رضا عليه السلام اوّلين خصوصيت حج را همين امر ذكر مىكند و مىگويد:
«عِلَّةُ الحجِّ الوِفٰادَةِ اِلَى اللّٰهِ» .
آنچهموجب وجوب حجگشته سفرمعنوى بهسوى خداوند عزّ وجلّ است.» 4امام بزرگوار در اينباره مىگويد:
«توجه داشته باشيد كه سفر حج سفر كسب نيست، سفر تحصيل دنيا نيست،