240آنجا دريابيد كه آن قربانى نمودن محبوبترين چيز خويش در راه محبوب مطلق است.» 1امام قدس سره در تبيين حج غير ابراهيمى (حججاهلى) و يا حج آمريكايى مىفرمايد:
«چيزى كه تابهحال از ناحيۀ آگاهان و يا تحليلگران مغرض و يا جيرهخواران، به عنوان فلسفۀ حج ترسيم شده است اين است كه حج يك عبادت دستهجمعى و يك سفر زيارتى - سياحتى است. به حج چه كه چگونه بايد زيست و چطور بايد مبارزه كرد و با چه كيفيت درمقابل جهان سرمايهدارى و كمونيسم ايستاد. به حج چه كه حقوق مسلمانان و محرومان را از ظالمين بايد ستاند. به حج چه كه بايد براى فشارهاى روحى و جسمى مسلمانان چاره انديشى نمود. به حج چه كه مسلمانان بايد به عنوان يك نيروى بزرگ و قدرت سوّم جهان، خودنمايى كنند. به حج چه كه مسلمانان را عليه حكومتهاى وابسته بشوراند، بلكه حج همان سفر تفريحى براى ديدار از قبله و مدينه است و بس!» 2امام قدس سره بلافاصله به حج ابراهيمى اشاره مىكند و مىفرمايد:
«حج براى نزديك شدن و اتصال انسان به صاحب خانه است و حج تنها حركات و اعمال و لفظها نيست و با كلام و لفظ و حركت خشك انسان به خدا نمىرسد. حج كانون معارف الهى است كه از آن محتواى سياست اسلامى را در تمام زواياى زندگى بايد جستجو نمود. حج پيامآور ايجاد و بناى جامعهاى به دور از رذايل مادى و معنوى است.
حج تجلّى و تكرار همۀ صحنههاى عشقآفرين زندگى يك انسان و يك جامعه متكامل در دنياست.» 3حج ابراهيمى تنها يك مناسك خشك و بىروح نيست بلكه سير و سلوك معنوى و عرفانى و طى منازل روحانى و دربرگيرندۀ ابعاد مختلف عبادى، سياسى و اجتماعى است. امام راحل قدس سره احياكنندۀ حج ابراهيمى بر اين موضوع تأكيد ورزيدند و در پيامها و سخنرانىها، فراگير بودن اين عبادت بزرگ را گوشزد نمودند و چهبسا با توجه به ابعاد گستردۀ حج است كه بر اين فريضۀ عظيم تأكيد فراوان شد و قرآن مجيد آن را حق مستقيم خداوند بر بندگان خواند، آنجا كه فرمود: وَللّٰهِِ عَلَى النَّاسِ حِجُّالْبَيْتِ مَنْاسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً. . .
«حج خانۀ خدا، حق خدا بر مردم است، كسانى كه استطاعت آن را دارند.» 4