2124- صدور فتواهاى وحدت‌ساز

از جمله مسائل مورد بحث بين عالمان دينى، مسألۀ جواز تقليد و پيروى از فتواى منطبق بر هريك از ديدگاه‌هاى مذاهب اسلامى يا عدم جواز آن است.

در حدود چهل سال پيش، در تاريخ 17 ربيع‌الأوّل 1378 قمرى، برابر با 17 مهرماه 1377 خورشيدى، در روز ميلاد امام صادق عليه السلام از سوى مفتى وقت مصر و رييس آن روز الأزهر، شيخ محمود شلتوت، فتوايى بدين شرح صادر شد:

«آيين اسلام، هيچ يك از پيروان خود را ملزم به پيروى از مكتب معيّنى ننموده و بلكه هر مسلمانى، مى‌تواند از هر مكتبى كه به‌طور صحيح نقل شده و احكام آن در كتب مخصوص به خود، مدون گشته، پيروى كند. و كسى كه مقلِّد يكى از اين مكتب‌هاى چهارگانه باشد، مى‌تواند به مكتب ديگرى، هر مكتبى كه باشد، منتقل شود.

مكتب جعفرى، معروف به مذهب اثناعشرى، مكتبى است كه شرعاً پيروى از آن مانند پيروى از مكتب‌هاى اهل سنّت، جايز است. بنابراين، سزاوار است كه مسلمانان، اين حقيقت را دريابند و از تعصّب ناحق و ناروايى كه نسبت به مكتب معينى دارند، دورى گزينند؛ زيرا، دين خدا و شريعت او، تابع مكتبى نبوده و در انحصار مكتب معيّنى نخواهد بود، بلكه همۀ صاحبان مذاهب، مجتهد بوده و اجتهادشان مورد قبول درگاه بارى‌تعالى است و كسانى كه اهل نظر و اجتهاد نيستند، مى‌توانند از هر مكتبى كه مورد نظرشان است، تقليد و از احكام فقه آن پيروى كنند. در اين مورد، فرقى ميان عبادات و معاملات نيست.» ¹اين حركت خداپسندانه و هوش‌مندانه، در آن زمان، براى تحقّق وحدت ميان مذاهب اسلامى و نزديك كردن مسلمانان به هم صورت گرفت و مى‌طلبيد كه با پى‌گيرى‌هاى ساير علما و مراجع دينىِ ساير مذاهب، به نتيجۀ نهايى رسيده و زمينۀ اتحاد و تقريب هرچه بيش‌تر ميان مسلمانان جهان فراهم مى‌شد، امّا چنين نشد و اين معضل، باقى ماند.

البته از سوى امام خمينى و برخى مراجع ديگر، تنها در خصوص مناسك حج، فتواهايى از اين دست صادر شده است، امّا اين قبيل اقدامات در مقابل آن حجم وسيع تبليغات تفرقه‌انداز و سياست‌هاى استعمارگران براى ايجاد شكاف ميان مسلمانان، بسيار ناچيز است.