166دلالت روايت بر اينكه پشت سر ناصبى نبايد نماز خوانده شود مگر از باب تقيۀ خوفى تمام است وليكن ربطى به بحث ما ندارد؛ زيرا ناصبى محكوم به كفر بلكه از نظر برخى فقها نجس است و از موضوع تقيۀ مداراتى خارج مى‌باشد ثانياً - ممكن است گفته شود اين روايت مخصوص روايات تقيۀ مداراتى است و نتيجه اين خواهد بود كه تقيۀ مداراتى در مورد ناصبى روا نيست ثالثاً - اين روايت مرسله است و قابل اعتماد نيست.

روايت زراره

سألت أبا جعفر عليه السلام عن الصلاة خلف المخالفين، فقال ما هم عندي إلّابمنزلة الجدر» . ¹

از امام صادق عليه السلام دربارۀ نماز جماعت پشت سر اهل سنت پرسيدم. حضرت فرمود:

«آنان در نظر من همانند ديوارند.»

روايت ابن راشد

قال قلت لأبي جعفر عليه السلام إنّ مواليك قد اختلفوا فأصلّي خلفهم جميعاً، فقال: لا تصلّ إلّاخلف من تثق بدينه» . ²

ابن راشد مى‌گويد: «از امام صادق عليه السلام پرسيدم: دوستان شما دربارۀ نماز خواندن پشت سر مخالفان (اهل سنت) اختلاف كرده‌اند، آيا پشت سر آنها نماز بخوانم؟ حضرت فرمود: «نماز نخوان جز پشت سر كسى‌كه به دين او اطمينان دارى.»

روايات بسيارى به اين مضمون وارد شده است كه به جهت طولانى شدن، از آوردن يكايك آنها خوددارى كرده، در پاسخ اين‌گونه روايات، كلام دو فقيه بزرگ را مى‌آوريم:

حضرت امام قدس سره پس از بيان رواياتى كه دلالت دارد تقيۀ مداراتى موجب مجزى بودن عمل است، درمقام ردّ روايات معارض مى‌نويسد:

«پاسخ رواياتى‌كه دلالت دارد خواندن نماز جماعت پشت سر اهل سنت جايز نيست و آنان به منزلۀ ديوار هستند و جز پشت سركسى‌كه به دينش اطمينان دارى نبايد نماز بخوانى، عبارت است از اينكه اين روايات ناظر به بيان حكم اوّلى مى‌باشد و منافاتى ميان اين دو دسته از روايات نيست (چون رواياتى‌كه دلالت دارد عمل تقيۀ مداراتى