137ابراهيم مى‌نهاد. 1خانه و آرامگاه هاجر و اسماعيل
پس از چندى و پيش از آنكه اسماعيل ازدواج كند، هاجر آن بانوى صالح و صابر وفات يافت. اسماعيل مادر گرامى‌اش را در خانۀ خود، 2در محلى در جوار كعبه كه بعداً به «حجر اسماعيل» نامور شد، به خاك سپرد.
در روايتى از قول امام صادق عليه السلام آمده است:
«انَّ اسماعيل دفن اُمَّه في الحِجْر وَ جَعَلَهُ عليا و جعل عليها حائطاً لئلّا يوطأ قبرها» . 3
«اسماعيل مادرش را در حِجْر به خاك سپرد و روى قبر مادرش را بالا آورد و در اطراف آن ديوارى بنا كرد تا قبرش پايمال نشود.»
ازرقى نيز در اخبار مكه از ابن جريح نقل كرده: پيش از آنكه ابراهيم و اسماعيل خانۀ كعبه را سرپا كنند، هاجر درگذشت و در حجر به‌خاك سپرده شد؛ (فماتت اُمّ اسماعيل قبل أن يرفعه ابراهيم و اسماعيل و دفنت في موضع الحِجْر) . 4واز اينجا استفاده مى‌شود كه راه رفتن روى قبور كه در فقه ما كراهت دارد، آن روز نيز ناپسند بوده كه اين نشانۀ احترام به صاحب قبر است و شايد با همين فلسفه و حكمت‌هاى ديگرى است كه هم اكنون طواف نيز بايد از پشت ديوار حجر اسماعيل باشد و از داخل آن صحيح نيست.
به علاوه همانگونه كه از روايات ديگر استفاده مى‌شود قبر جناب اسماعيل عليه السلام وگروهى از پيامبران ديگر در حجر اسماعيل است.
مفضّل از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه فرمود:
«الحجر بَيت اسماعيل وفيه قبر هاجر وقبر اسماعيل عليه السلام» 5
«حجر خانۀ اسماعيل است و در آنجا قبر هاجر و قبر اسماعيل عليه السلام قرار دارد.»
معاوية بن عمّار نيز مى‌گويد از امام صادق پرسيدم: آيا حجر جزو خانۀ كعبه است يا بخشى از كعبه در آن قرار دارد؟ فرمود: نه، حتّى به قدر يك سر ناخن، ولى اسماعيل مادرش را در آن دفن كرد و براى اينكه پايمال نشود آن را با حصارى از سنگ‌كارى محصور نمود و در آنجا قبور پيامبران است؛ (. . . ولكنّ اسماعيل دفن أمّه فيه فكرِهَ أن توطأ فحجّر عليه