126
حج در پهنۀ نثر فارسى
خليل‌اللّٰه يزدانى
21 - عطار، شيخ فريد الدّين ابوحامد محمّد بن ابوبكر ابراهيم بن مصطفى، از عارفان بزرگ ايران است كه در قرن هفتم، سال 627 درگذشته. وى خود به زيارت كعبه و انجام حج توفيق يافته است.
عطّار در عين حال كه خود عارف بزرگى است ولى با اعمال بعضى از عرفا كه بدون استطاعت و توان مالى و بدون اين كه خداوند تكليف را بر دوش آنها گذاشته باشد به حج مى‌روند و خود و ديگران را به زحمت مى‌اندازند مخالفت كرده و گفته است:
كسى كو سوى حج كردن هوا كرد
اگر حج كرد بى امرت، خطا كرد 1
اين عارف بزرگ از جمله شعرايى است كه دربارۀ حج و كعبه سخن بسيار گفته، هم در قالب حكايت و داستان و هم به صورت ابياتى جداگانه در موارد مختلف؛ از باب نمونه در مصيبت نامه، در تعريف حج گفته است:
حج چيست، از پا و سر بيرون شدن
عطّار در منطق الطّير در ستايش پيامبر اكرم به امنيّت كعبه اشاره كرده است.
كعبه زو تشريف بيت اللّٰه يافت
گشت ايمن هر كه در وى راه يافت
3