122مى‌كردند و سپس موقعيت محلى را كه در آن راه واقع بود، مى‌نوشتند؛ مثلاً نوشته‌اند:
فلان محل بين مكه و مدينه قرار دارد، يا فلان آبادى بين كوفه و بصره واقع شده است.
2 - مسافت آن محل تا يكى از دو شهر را - كه در آغاز و انتهاى راه قرار دارند - با مقياس «منزل» (مرحله) ، مشخّص كرده‌اند؛ بدين صورت كه: فلان محل تا مكه دو منزل فاصله دارد يا فلان نقطه تا كوفه سه منزل راه است.
فقها در مورد جحفه، از جغرافى‌دانان پيروى كرده‌اند و موقعيت جغرافيايى آن را با همين دو شيوه بيان كرده‌اند. اينك نمونه‌هايى از آن را مى‌آوريم:
جوهرى در صحاح و ابن منظور در لسان العرب در تعيين موقعيت جغرافيايى جحفه گفته‌اند: «جحفه محلى است بين مكه و مدينه.» 1بديهى است چنين تعبيرى، موقعيت جغرافيايى آن را به صورت دقيق مشخص نمى‌كند؛ زيرا بين مكه و مدينه سرزمينها و مناطق متعددى وجود دارد. در اين ميان برخى خواسته‌اند موقعيت آن را دقيقتر معرفى كنند، از اين رو گفته‌اند: «جحفه منزل يا محلى است بين مكه و مدينه، نزديك رابغ، بين بدر و خليص» ، اين گونه تعيين موقعيت را در مصباح المنير فيومى و مجمع البحرين طريحى مشاهده مى‌كنيم 2.
در مورد اين موقعيت، اگر توجه داشته باشيم كه آباديهايى كه در اين مسير بين بدر و خليص واقع شده، فقط «رابغ» و «مستوره» است و قرينه‌اى را كه اين دو نفر ذكر كرده‌اند؛ يعنى نزديكى جحفه به رابغ - نه به مستوره - در نظر بگيريم، موقعيت آن بهتر روشن مى‌گردد.
در تشخيص بدر و خليص و رابغ نيز مى‌توانيم از روش قديمى ديگر استفاده كنيم كه عبارت است از پرسش از مردم منطقه. در اين صورت موقعيت دقيق آن كاملاً روشن مى‌گردد. تا اينجا نمونه‌هايى از سخنان دانشمندان را با استفاده از شيوۀ نخست بيان كرديم.
گروه ديگر، بر اساس شيوۀ دوّم، مسافت آن را، به اختلاف، به چند صورت ياد شده در زير مشخص كرده‌اند:
- سه منزل راه تا مكه. 3- چهار منزل راه تا مكه. 4- پنج منزل راه تا مكه. 5- شش منزل راه تا مدينه. 6البته اختلاف در فاصلۀ جحفه تا مكه - از سه منزل تا پنج منزل - ناشى از