114اشاره كرديم كه برخى به خطا، به دليل آن كه مسجد موجود، كه بنام حمزه است، را محل شهادت دانسته‌اند، ميدان جنگ را در شرق رمات تلقى كرده‌اند كه خطاست و اينها معمولا سخنان عوام بوده كه نبايد بدون دليل مبناى استدلال قرار گيرد.
مسجد روى جبل رمات تا چند سال پيش بوده است. نويسندۀ كتاب احد هم، كه خود از اهالى همانجاست، به اين مسجد اشاره كرده است. در اين بخش از كوتاه هنوز هم بنايى ديده مى‌شود كه از طرف شرقى آن يك ديوار يك مترى مخروبه باقى مانده است. 1البته بايد توجه داشت كه بر روى كوه رمات ساختمانهاى فراوانى طى سالها ساخته و تخريب شده است.
درباره سنگى هم كه گفته شده پيامبر - ص - به آن تكيه داده گفتنى است كه اين سنگ كه آن را حجر متكا مى‌گفته‌اند، كنار مسجد الثنايا بوده و روى آنها نوشته‌هايى نيز داشته است.
دربارۀ چشمه‌اى كه از آن ياد شده، بايد گفت اين چشمه به نام عين الشهدا معروف بوده و محل آن بر اساس نقشه‌اى كه شخصى با نام سالم شمس الدين كشيده، در شرق كوه رمات بوده است.
از رسوم مردم حجاز اين بوده و گويا تا اين اواخر و شايد اكنون هم، كه در دوازدهم رجب هر سال به مدينه آمده و شب را به منطقه احد بر مزار حمزه سيدالشهدا مى‌رفته اند و تا صبح در فضاى بازى كه در اطراف كوه رمات بوده مى‌مانده‌اند. 2از شاهدى عينى نقل شد كه در حوالى سال 1340 شمسى، در منطقه احد دو خانه بوده كه به عنوان خانۀ امام سجاد و امام صادق - عليهما السلام - شناخته مى‌شده است. شيخ عباس قمى هم در مفاتيح به اين دو محل اشاره كرده است.
نويسنده‌اى با نام سعود بن عبدالمحيى الصاعدى از استادان دانشگاه اسلامى مدينه كه از اهالى احد بوده، كتابى در باره اماكن موجود در منطقه نوشته است.
از غار موجود در شمال مسجد فسح ياد كرده واين‌كه دليلى تاريخى براين‌كه پيامبر - ص - بالاى آن رفته موجود نيست. از مهراس، يعنى محلى كه در بالاى كوه آب در آن جمع مى‌شده، ياد كرده و از يكى از بزرگترين آنها تصوير گرفته است. مى‌دانيم كه در نقلهاى احد آمده كه على بن ابى‌طالب از مهراس آب براى رسول خدا - ص - آورد كه به دليل بدبويى قابليت خوردن نداشت. در بالاى