112كرده است.

ايضاً از اين روايت به دست مى‌آيد كه جداى از مزار حمزه، جاى ديگرى هم قبور شهدا بوده است كه بعد از مزار حمزه، مورد زيارت قرار مى‌گرفته است.

روشن است كه مسجدى نيز با نام «مسجد حمزه» در شرق مقبرة الشهدا وجود دارد كه حداقل مى‌توان گفت مسجد ثنايا نيست چون بر طبق اشاره حسام‌السلطنه مسجد ثنايا در شمال مقبرة الشهدا به پانصد قدم بوده است. احتمالاً مسجد حمزه جايى ساخته شده كه زمانى گنبدى داشته و به عنوان مشهد حمزه از آن ياد شده است.

حسام السلطنه آن را ديده اما زيارت نكرده است. گفتنى است كه اگر مقصود از مشهد حمزه همان باشد كه اكنون مسجد حمزه است به يقين بايد گفت كه غلط است، چون مسجد در شرق مقبرة الشهدا است در حالى كه جنگ در محل مقبره به سمت غرب و در واقع در غرب جبل رمات رخ داده است.

احتمالاً به دليل همين شايعه بوده كه كسانى محل جنگ را شرق جبل رمات تصور كرده‌اند.

على حافظ مى‌گويد: استاد محمد احمد باشميل تصور كرده كه معركۀ احد در شرق كوه رمات انجام شده و اين را در كتابش «غزوة احد» آورده است، همينطور محمد شيث خطّاب در «الرسول القائد» و محمد حسين هيكل درگيرى را در شرق كوه رمات دانسته‌اند. اما استاد عبدالقدوس انصارى با وى بمناقشه برخاسته و هيكل در كتاب فى‌منزل‌الوحى ازآن عقيدۀ خود برگشت ونوشت‌كه جنگ درغرب رمات‌بوده‌است. ¹به هر روى منشأ اشتباه اين افراد همين است كه مشهد حمزه در محلى بوده كه اكنون مسجد حمزه قرار دارد و با فاصلۀ 100 تا 200 متر در شرق مقبره شهدا است.

در جستجويى كه در روز شنبه 25 ذى قعده 1416 (5 فروردين ماه 75) از منطقۀ احد داشتيم روشن شد كه مسجدى با نام مسجد الثنايا وجود ندارد يا به هر حال ما آن را نيافتيم. عكس محروبۀ آن را آقاى نجفى در كتاب مدينه شناسى آورده است.

در قسمت شمالى مقبرة الشهدا در حاره يا محله احد، چند مسجد هست؛ يكى كه تقريباً در شمال شرقى با زاويه بسيار كم قرار دارد و حدوداً پانصد قدمى مقبرة الشهدا مى‌شود مسجد السطحى است.

اميد داشتيم كه اين مسجد همان مسجد ثنايا باشد اما كسى از محلى‌ها نتوانست كمكى كند. مسجد الرداده با فاصلۀ بيشتر و مسجدى نيز كه تابلوى آن شكسته