170روز يازدهم ذىحجه در منا مانديم، شب دوازدهم را هم در آنجا بيتوته كرديم، بعد از ظهر روز دوازدهم از منا خارج شديم.
روز يكشنبه دوازدهم ذيحجه است، دو ساعت به وقت مغرب باقى مانده كه وارد شهر مكه شديم.
مشكل لاشههاى قربانى در منا
در اثر كثرت قربانى در سرزمين منا و ازدحام جمعيت و تنگ بودن مكان، بوى مشمئز كنندۀ لاشههاى حيوانات ذبح شده، هواى منا را به شدت آلوده كرده است. با اين كه دولت تبليغ و تأكيد مىكرد كه در نظافت قربانگاه كوشا است و قربانىها را از منا خارج مىكند و دستور داده بود حاجيان قربانى خود را بالاى كوه ذبح كنند، ليكن در عين حال از بوى بد و ناراحت كنندۀ آن، بسيار اذيت شدم و پس از بازگشت به مكه در بستر مريضى افتادم.
تعداد ديگرى از حجاج نيز مريض شدند (ص279) .
حركت به سوى جدّه
عصر روز جمعه 25 ذيحجه از مكه خارج شديم و ديگر بار گرفتار جمّالان و شترداران گشتيم. روز يكشنبه 27 ذيحجه وارد جدّه شديم و خود را براى سفر به سوى عراق از راه بندر عباس و بندر بوشهر و بصره آماده نموديم.
پايان سفرنامه
حضرت علّامه مير حامد حسين هندى - ره - پس از آن كه مسائل و مشكلات سفر و نيز وضعيت اهالى بندرها و شهرهاى موجود در مسير دريايى بين جده و بصره را حكايت مىكند، به كشور عراق مىرسد و كاظمين و سامرا و كربلا و نجف اشرف را زيارت مىكند، با دوستان خود ديدار نموده، كارهاى فرهنگى علمى خود را پى مىگيرد و سرانجام سفرنامهاش را در شهر كربلا به تاريخ ششم ماه رجب سال 1283 هجرى قمرى به پايان مىرساند.