1) - امپراطورى گانا كه كشور كنونى گانا به نام آن امپراطورى نام‌گذارى شده است، به حكومتى اطلاق مى‌شود كه توسط قبيله Soninke بين سالهاى 700 تا 1250 ميلادى در محدوده نيجر تا سنگال كنونى قدرت را به دست داشت. از چگونگى پيدايش و نيز تاريخ اوليّۀ اين امپراطورى، اطلاعات دقيقى در دست نيست. بهترين منبع در اين مورد، نوشته‌هاى مورّخ مسلمان اندلسى به نام العكبرى است كه در سال 1068 ميلادى از منطقه ديدار كرده است. امپراطورى گانا گرچه در آغاز يك امپراطورى غير مسلمان بود ليكن بعدها اسلام در بين مردمِ منطقه گسترش پيدا مى‌كند و تبديل به يك امپراطورى مسلمان مى‌شود كه قوانين اسلامى در آن به اجرا درمى‌آيد. امپراطورى گانا به علّت اختلافات داخلى، استقلال‌طلبى قبايل تحت كنترل امپراطورى؛ نظير قبيله سوسو و در نهايت با پيدايش امپراطورى مالى از بين رفت.

2) - قبيله «فولا» يا «فولانى» (Fulani) يكى از مشهورترين قبيلۀ مسلمان غرب آفريقا است كه امروزه در آفريقاى غربى و مركزى پراكنده‌اند. ريشۀ اين قبيله از منطقه فوتا جلّو ( Futa jallon) در گينه كوناكرى كنونى است و اكنون يكى از مدّعيان حكومت در برابر دو قبيله سوسو (Suss) و مالينكا (Malika) در گينه مى‌باشد. اين قبيله خود را نيمه عرب مى‌دانند و چنين پنداشته مى‌شود كه از نظر پدرى عرب و از نظر مادرى نژاد سياه دارند. شغل اصلى اين قبيله گاودارى بود كه بعدها به تجارت روى‌آوردند و يكى از قبايل ثروتمند غرب آفريقا شمرده مى‌شوند و از آگاهان به فنّ تجارت تلقّى مى‌گردند. تقريباً تنها قبيله‌اى است كه بطور كامل مسلمان هستند و در برابر استعمار فرانسه و انگليس در غرب آفريقا از اصالت دينى خود دفاع كردند و همچنان زبان و خط خود را كه به حروف عربى نگاشته مى‌شود، حفظ كردند. فولانيها به علّت شغل گله‌دارى مجبور بودند براى به دست آوردن مرتع، همواره در حركت باشند از اين روى با مردم اطراف خود برخوردهاى فراوان داشتند و از آنجايى كه مسلمانان معتقدى بودند در اين حركتهاى شغلى، يكى از اهداف خود را ترويج اسلام قرار داده بودند و براى اين هدف افزون بر ايجاد مدارس دينى و افتتاح مكتب‌خانه در شهرها و روستاهاى مسيرشان، در موارد ضرورى دست به مبارزۀ مسلحانه مى‌زدند و كم كم به قدرت بزرگى تبديل شدند و حكومت مقتدرى پى‌ريزى كردند و قبايل اطراف خود را به اسلام فرا خواندند؛ از جمله قبائلى كه تحت تأثير آموزش قبيله فولا مسلمان شدند، دو قبيلۀ سوسو در گينه و تمنى (Tamne) در سيرالئون مى‌باشد. در مورد قبيله فولا يادآورى اين نكته خالى از فايده نيست كه طريقۀ عرفانى تيجانى در ميان قبيله مزبور، گسترش فراوان دارد و همين امر زمينۀ مناسبى براى تشيّع در بينشان فراهم آورده است، گرچه در شهر كوناكرى پايتخت گينه، به علّت پشتوانه قوى مالى وهّابيّت حاشيه خليج فارس، تا حدودى آيين وهابيّت جاى پا باز كرده است ليكن مناطق اصلى سكونت فولانيها؛ يعنى فوتاجلّو همچنان براى ترويج تشيّع آمادگى خود را حفظ كرده است.