24زمرّدة خضراء، و ياقوتةٍ حمراء، ونور و ضياء، لخفف ذلك مصارعة الشك فى الصدور، ولوضع مجاهدة ابليس عن القلوب، و لنفى معتلج الريب من الناس، و لكن الله يختبر عباده بانواع الشدائد، و يتعبدهم بانواع المَجٰاهِدِ، ويبتليٖهِمْ بضروب المكاره، اخراجاً للتكبّر من قلوبهم، و اسكاناً للتذلل فى نفوسهم، و ليجعل ذلك ابواباً فُتُحاً الى فضله، و اسباباً ذللاً لعفوه» . 1
يعنى: مگر نمىبينيد خداوند گذشتهها و آيندههاى بشرى را با سنگهايى كه نه زيانمندند و نه سودمند و نه بينا و نه شنوا آزمايش كرد، اين سنگها را خانۀ محترم خود قرار داد، و آن را مايه استوارى مردم ساخت، سپس آن را در پر سنگلاخترين مكانها و بىگياهترين منطقه زمين، و كم فاصلهترين درّهها قرار داد، در ميان كوههاى ستبر، شنهاى فراوان، چشمههاى كم آب، آباديهاى گسسته از هم، كه نه شتر و نه اسب و گاو و گوسفند در آن فربه نمىشوند، سپس آدم - عليهالسلام - و فرزندانش را دستور داد كه به آن سمت گرايش نمايند، پس خانۀ خدا مركز تجمع و مقصود پايانى سفرهاى آنان شد، تا افراد از ژرفاى دل با شتاب از بين بيابانهاى دور و از درون درّههاى عميق و جزيرههاى درياهاى پراكنده و گسسته به آن روى آورند، تا به هنگام سَعْى نشانههاى خود را بجنبانند، و لااله الا الله گويان اطراف خانه خدا طواف نمايند، و با موهاى آشفته و بدنهاى پر گرد و غبار با پاهاى خود به سرعت حركت كنند، لباسهايى كه نشانۀ شخصيت است دور انداخته و با اصلاح نكردن موها قيافههاى خود را نازيبا كنند، اين آزمونى بزرگ، امتحانى شديد، و آزمايشى روشن، و پاكسازى و ناخالص زدايى رسايى است كه خداوند آن را سبب رحمت و رسيدن به بهشت قرار داد، اگر خداوند خانۀ محترمش و محلهاى انجام مناسك حج را در بين بوستانها و نهرها و سرزمينهاى پردرخت و پرثمر، مناطقى آباد و داراى خانه و كاخهاى بسيار و آباديهاى به هم پيوسته، در ميان گندمزارها و