179مر او را ارزانى داشته كه هر چه شكر گويد بجا باشد و اينك از حق تعالى مىخواهيم تا ما را نيز در زمرۀ كسانى قرار دهد كه زيارتشان به درجۀ قبول رسيده و موجب آمرزيده شدن گناهان گرديده و با دست خالى از اين راه برنگشته باشند.
شهر مكه
شهرى است بزرگ، عماراتش بهم پيوسته كه در وسط وادى واقع شده و كوهها گرداگرد آن را فراگرفتهاند، بطورىكه شهر از دو پيدا نيست. اين كوهها چندان ارتفاع ندارد دو كوه اخشب (اخشبان) عبارت است از جبل ابوقبيس در جنوب كه جبل قعيقعان نيز در كنار آن واقع شده و جبل احمر در شمال.
اجياد الأكبر و اجيادالأصغر دو شعب است كه در كنار ابوقبيس واقع شده، حندمه نيز يكى ديگر از كوههاى مكه است و دربارۀ آن سخن خواهيم گفت. كليه مناسك يعنى منا و عرفه و مزدلفه در قسمت شرقى واقع شده است.
مكه سه دروازه دارد: باب المعلى كه در قسمت بالاى مكه واقع است و باب الشبيكه كه در پايين شهر قرار دارد، و باب الزاهر يا باب العمره هم ناميده مىشود. اين دروازه بر سر راه مدينه ومصر و شام و جده در مغرب شهر واقع شده كه راه تنعيم هم چنانكه باز خواهم گفت از آن است. دروازۀ سوم بابالمسفل است كه در جنوب شهر قرار دارد و خالد بن وليد روز فتح مكه از اين دروازه وارد شده است.
شهر مكه چنانكه در قرآن از زبان ابراهيم خليل آمده است در زمين لميزرعى واقع شده اما از بركت دعاى آن حضرت هر قسم ميوه و هر نوع محصول طرفهاى از اطراف و نواحى به آن شهر كشانده مىشود. از ميوهها