213«مگر كسانى از مشركان كه با آنها عهد بستيد و چيزى از آن را در حقّ شما فروگذار نكردند و احدى را بر ضدّ شما تقويت ننمودند؛ پيمان آنها را تا پايان مدّتشان محترم بشماريد؛ زيرا خداوند پرهيزگاران را دوست دارد!»
مهم ترين اصول بنيادين پيمان نامه عبارت ا ند از:
1. هر طرح يا برنامه اى با هدف تثبيت پايه هاى حق، عدالت و احترام به قوانين و حقوق ديگران، بدون حضور كليۀ طرف هاى پيمان نامه، در فضايى آكنده از گفتگو و احترام متقابل، محكوم به شكست خواهد بود. بند 25 پيمان نامه به اين اصل تصريح مى كند.
2. استفاده از «اصل مشاركت» به جاى «استبداد رأى و تحميل نظر» بر اساس آيۀ: (مٰا أُرِيكُمْ إِلاّٰ مٰا أَرىٰ) ؛ 1«من جز آنچه را معتقدم به شما ارائه نمى‌دهم» . همچنين بر اساس آيۀ زير هيچ كس به كار حاكم خرده نمى گيرد، ولى حاكم مى تواند در مورد كارهاى آنها سؤال كند: (لاٰ يُسْئَلُ عَمّٰا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ) ؛ 2«هيچ كس نمى تواند بر كار او خرده بگيرد؛ ولى در كارهاى آنها، جاى سؤال و ايراد هست!»
3. ضرورت انتخاب مرجع عالى دينى و سياسى كه هنگام بروز درگيرى ها و اختلافات، به آن مراجعه شود. اين مرجعيت عالى در شخص پيامبر (ص) نمود مى يافت. اين اصل در بند 42 پيمان نامه ذكر شده است. پيامبر (ص) ، هم به عنوان حاكم در ميان مسلمانان شناخته مى شد و هم به عنوان حَكَم در بين ديگران مطرح بود. خداوند متعال در قرآن كريم، دربارۀ نقش اول ايشان مى فرمايد:
(فَلاٰ وَ رَبِّكَ لاٰ يُؤْمِنُونَ حَتّٰى يُحَكِّمُوكَ فِيمٰا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً) .
3
«به پروردگارت سوگند كه آنها مؤمن نخواهند بود، مگر اينكه در اختلافات خود، تو را به داورى طلبند؛ و سپس از داورى تو، در دل خود احساس ناراحتى نكنند؛ و كاملا تسليم باشند» .
خداوند متعال دربارۀ نقش دوم پيامبر (ص) مى فرمايد:
(فَإِنْ جٰاؤُكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ) .
4
«پس اگر نزد تو آمدند، در ميان آنان داورى كن، يا (اگر صلاح دانستى) آنها را به حال خود واگذار!»
اين حق براى همۀ اهل ذمه تا پايان حكومت مسلمانان و سقوط خلافت عثمانى پابرجا ماند. حاكمان