164ديدار كرده، اهتمام داشته و به گفتۀ وى، محيط مدينه، مكه، مسجدالحرام و ستون‌هاى آن و همچنين مسجد جامع دمشق و بيت‌المقدس و برج داود و كليساى قُمامه (يا كليساى قيامت در قدس) و اياصوفيا در استانبول و نيز ارتفاع چاه‌هاى مشهور مكه را اندازه‌گيرى كرده بود. اما پس از غرق شدن كتاب‌هايش در دريا، از ثبت و ضبط اين اندازه‌ها درمانده و ناتوان ماند. 1
ما در اين نوشتار، به بيان و توصيف اماكن مقدس و زيارتگاه‌هاى مكۀ مكرمه و مدينۀ منوره و برخى توابع آن، بر اساس كتاب اشارات هروى پرداخته‌ايم. براى اين منظور، اطلاعات وى در اين زمينه را به صورت موضوعى دسته‌بندى كرده و در چند محور، شامل كعبه و مسجدالحرام، اماكن و زيارتگاه‌هاى مكه، نقاط اطراف مكه و ميان مكه و مدينه، مسجدالنبى، اماكن و زيارتگاه‌هاى مدينه، و در پايان، اُحُد و ساير اماكن حجاز ارائه داده‌ايم.
كعبه و مسجدالحرام
هروى سخن خود دربارۀ مكه را با بيان تاريخچه و توصيف كعبه و مسجدالحرام آغاز مى‌كند. او در مورد ابعاد كعبه در زمان ساخت آن به دست حضرت ابراهيم (ع) ، اينگونه مى نويسد:
ارتفاع: 9 ذراع؛ طول ضلع از ركن حجرالأسود تا ركن شمالى: 32 ذراع؛ طول ضلع غربى: 31 ذراع؛ طول ضلع از ركن حجرالأسود تا ركن جنوبى آن: 32 ذراع؛ طول ضلع شمالى: 30 ذراع؛ و محيط آن: 105 ذراع.
و آنگاه مى‌افزايد: «كعبه به همين شكل باقى بود تا اينكه در زمان پيامبرخدا (ص) قريش آن را تخريب نموده، به هنگام بازسازى، كوچك‌تر از بناى اوليه‌اش ساختند؛ به طورى كه مقدار 5/6 ذراع، بيرون كعبه باقى ماند. آنها همچنين 9 ذراع به ارتفاع كعبه افزودند و ارتفاع آن به 18 ذراع رسيد.
به گفتۀ هروى، در ساخت و ساز كعبه، يك رديف چوب و يك رديف سنگ به كار رفته بود؛ به گونه‌اى كه در هر رديف چوبى، 15 قطعۀ چوب و در هر رديف سنگى، 16 بلوك سنگى استفاده شده بود.
وى در ادامه، تاريخچۀ مختصرى از كعبه را به شرح زير بيان مى‌كند:
«در دوران جاهليت، در خانۀ كعبه تصاوير فرشتگان، پيامبران و درختان و تصوير حضرت