87
مرورى بر كاركردهاى گوناگون مناسك حج
سيد رضا صالحى
چكيده
پرستش و تقدس از ديرباز در ميان اقوام مختلف وجود داشته و مناسك، جايگاه ويژهاى در بين اديان و مذاهب، به خود اختصاص داده است. دين اسلام نيز در اين خصوص مستثنى نيست و بهجا آوردنِ مناسك، زيارت قبور، توسّل جستن و شفاعت خواستن از خداوند و ائمه و پيامبران، از مهمترين امور دينى قلمداد مىگردند. از مهمترينِ اين مناسك مىتوان به حج اشاره كرد. حج، آميزهاى از كنشهاى فيزيكى انسانها در جغرافياى كعبه است كه به قصد قربت به پروردگار جهانيان انجام مىگيرد. در اين نوشتار مرورى بر انواع كاركردهاى اجتماعى، فرهنگى، سياسى و مذهبى حج صورت مىپذيرد و در آخر، فهرستى از كاركردهاى مختلف حج و نمودهاى آن ارائه مىشود.
گفتنى است اين پژوهش، توصيفى و از نوع كتابخانهاى است و با كندوكاو منابع مختلف، در صدد تبيين كاركردهاى حج است.
كليدواژهها: حج، كاركرد سياسى، كاركرد فرهنگى، كاركرد اجتماعى.
مقدمه
مذهب و معنويت تأثير شايانى در سياست، رسانهها و گفتمان هر روزۀ بسيارى از افراد در كشورهاى مختلف جهان دارد. در دنياى سياست، هنوز هم شاهد آن هستيم كه بسيارى از كانديداهاى سياسى بر تأثير مذهب در زندگى آنها و نيز آثار مذهب بر رويكرد آنها در ادارۀ امور سخن مىگويند. شواهد بسيارى از حضور اين كانديداها در نمازهاى جماعت، مراسم مذهبى مدارس و غيره وجود دارد. سياستمداران بارها به نقش كليدى نهادها و ايمان مذهبى در درمان بيمارىهاى اجتماعى؛ مانند اعتياد اشاره كردهاند.
پرستش و تقدّس نيز از ديرباز در ميان اقوام مختلف وجود داشته و عبادت، جايگاه ويژهاى در بين اديان و مذاهب به خود اختصاص داده است. دين اسلام نيز در اين خصوص مستثنى نبوده و در اين بين زيارت قبور، توسل نمودن و شفاعت خواستن از اهم امور دينى تلقى مىگردد.