190
روسيه تزارى چگونه مانع حج مردم آسياى ميانه شد؟
hajj. ir
-17/12/1392
به گزارش پايگاه اطلاع رسانى حج، آسياى ميانه در نيمه دوم سده نوزدهم ميلادى زير سلطه روس درآمد. حج در اين دوران به عنوان يك عامل سياسى ضد حكومت روس و استعمار به شمار مى‌رفت و بدين دليل، روس‌ها مى‌كوشيدند رفتن به حج را در ميان مسلمانان محدود كنند. نخستين اقدام براى محدودسازى حج در ميان مسلمانان، ندادن گذرنامه به شهروندان روس و مسلمانان آسياى ميانه بود. بر پايۀ قانونى، به سال 1880ميلادى اعطاى گذرنامه به مسلمانان به حال تعليق درآمد. اين وضع تا سال 1904 ادامه داشت.
در اين مدت، حاجيان با رفتن به بندر ادسه و هزينه فراوان، گذرنامه فراهم مى‌كردند و به حجاز مى‌رفتند. در اين ايام، در ادسه دفاتر متعدد براى فروش گذرنامه گشوده شده بود و شمارى از مسلمانان دچار نيرنگ‌بازى دفترداران مى‌شدند. روس‌ها مى‌كوشيدند تا گزارش شورش‌ها و رويدادهاى داخلى مسلمانان تركستان به گوش ديگران نرسد. بدين سبب، به سال 1903م. كه شورش دوكچو در فرغانه رخ داد، سفر حج مسلمانان تركستان را ممنوع كردند. ايجاد تشكل‌هاى مسيونرى و نگارش كتب و رسالات گوناگون براى بازداشتن مردم از سفر به حجاز، از ديگر كوشش‌هاى دولت روسيه در برابر حج بود.
در تاريخ حج گزارى مسلمانان آمده است: گسترش تفكر اسلامى و گرايش‌هاى اسلام‌گرايانه در ميان مردم آسياى ميانه در اواخر سدۀ نوزدهم ميلادى روس‌ها را بر آن داشت كه با توسل به شايعاتى همچون رواج بيمارى وبا در ميان حاجيان، مردم را از اين فريضه بازدارند. اين دولت با تشكيل سازمان‌هاى قرنطينه بيمارى‌هاى واگير پس از سال 1890 به ممنوع كردن اين سفر جنبه قانونى داد. حاجيان براى گريز از اين قرنطينه، به جاى گذرنامه حج، گذرنامه به مقصد كشورى ديگر مى‌گرفتند. اين روش در مسير رفت، حاجيان را از قرنطينه مى‌رهاند؛ ولى آنان در پى بيرون آمدن از مكه، بايد چندين بار قرنطينه را تحمل مى‌كردند. گزارش‌هاى متعدد از اوضاع بد بهداشتى و بدرفتارى مسؤولان در اين قرنطينه‌ها در دست است.
از كوشش‌هاى دولت روس در زمينه حج، گشودن دفتر كنسول‌گرى در جده به سال 1890م. بود كه امور حج شهروندان روس را بر عهده