65
معرفى آثار
كتاب هايى كه شيخ صدوق در رابطه با حج به رشتۀ تحرير درآورده، عبارت است از:
يك) جامع الحج
شيخ نجاشى نام اين كتاب را در ليست آثار شيخ صدوق آورده، 1و علامه تهرانى هم به آن اشاره كرده است. 2علامه تهرانى بار ديگر نام اين كتاب را در كنار كتاب هاى ديگر مربوط به حج آورده است. 3سخن ايشان به گونه ا ى است كه گويا او نيز از فراوانى نگارش هاى صدوق دربارۀ حج به تعجب درآمده است.
دو) جامع علل الحج
شيخ نجاشى در فهرست تأليفات شيخ صدوق، نام اين كتاب را آورده 4و شيخ آقابزرگ تهرانى هم از آن ياد كرده است. 5يك بار ديگر تحت عنوان «كتاب علل الحج» هم از اين كتاب يادى به ميان آمده است. 6شيخ صدوق در «كتاب من لايحضره الفقيه» بابى را با عنوان «باب علل الحج» منعقد ساخته است. در ابتداى همين باب از كتاب جامع علل الحج ياد كرده و گفته است: «قَالَ الشَّيْخُ مُصَنِّفُ هَذَا الْكِتَابِ رَحِمَهُ اللَّهُ: قَدْ أَخْرَجْتُ أَسَانِيدَ الْعِلَلِ الَّتِي أَنَا ذَاكِرُهَا عَنِ النَّبِيِ صلى الله عليه وآله وسلم وَ عَنِ الأَئِمَّةِ عليهمالسلام فِى كِتَابِى جَامِعِ عِلَلِ الْحَجِّ» 7
شيخ طوسى در الفهرست 8و ابن شهرآشوب در معالم العلماء 9از اين كتاب با عنوان «علل الحج» ياد كرده ا ند.
نويسنده در اين باب، به بيان بيست و هفت حديث در علل معارف و مناسك مربوط به حج پرداخته است. از علت نام گذارى كعبه و بيت ا لله الحرام و صفا و مروه تا بيان علّت قربانى كردن در عيد قربان در اين باب آمده است. علاوه بر ايراد احاديث در اين بخش، توضيحات و بيان هايى از قلم مؤلف در بين روايات آمده كه بر غناى مطالب افزوده است.
سه) جامع تفسير المنزل فى الحج
شيخ صدوق خود، اين كتاب را تفسير المنزل فى الحج دانسته؛ چنان كه گفته است:
«قَالَ مُصَنِّفُ هَذَا الْكِتَابِ رَحِمَهُ اللهُ هَذِهِ الأَخْبَارُ كُلُّهَا مُتَّفِقَةٌ غَيْرُ مُخْتَلِفَةٍ وَ التَّفَثُ