63
درآمد
يكى از زمينه هاى نگارش در ميان آثار شيخ صدوق، نگارش در موضوع حج است. شيخ صدوق در ذى حجۀ سال 353ق. به حج بيت الله الحرام توفيق يافت. 1پس از انجام مراسم حج، براى زيارت قبر پيامبر و ائمۀ بقيع عليهمالسلام رهسپار مدينه شد. وى در بحث مربوط به زيارت حضرت فاطمه عليهاالسلام به زيارت مدينه و قبور آن اشاره كرده است. 2
در راه بازگشت از حج، در ميانۀ راه مكه به كوفه در شهر فيد توقفى كرده و از ابوعلى احمدبن ابى جعفر بيهقى حديث شنيد. خودش اين حضور را در سال 354 ق. گزارش كرده است. 3در همين سفرِ بازگشت، وارد همدان شد و از مشايخ آن شهر بهره جست. 4
شيخ صدوق، دوازده عنوان از نوشته هاى خود را به موضوع حج اختصاص داده است. بنابراين، اگر تعداد تأليفات صدوق همان سيصد عنوان باشد؛ چهار درصد از آثار وى در رابطه با حج است. علاوه بر اين كتاب هاى دوازده گانه، وى در كتاب ثواب الأعمال نيز، فصلى را به برشمارى ثواب حج و عمره اختصاص داده و آن را باب ثواب «الحج والعمره» نام نهاده است. 5
وى همچنين در ادامه، فصل كوچكى را در ثواب ديدار و مصافحه با حاجى تدوين كرده و در پايان نيز با عنوان «باب نادر» ، حديثى دربارۀ حج هاى بيست گانۀ امام سجّاد عليهالسلام اشاره كرده كه در آن امام دربارۀ شترى كه سوار بر آن حج گزارده بود، سفارش مى كرد. 6
همچنين فصلى ديگر را در كتاب عقاب الأعمال، در عقاب كسى كه حج را ترك كند، منعقد ساخته است. 7
در كتاب من لايحضره الفقيه، علاوه بر فصل هاى متفرقه اى كه در آن به حج پرداخته شده 8در جلد دوم، كتاب الحج را نوشته و به صورت يك كتاب مفصّل فقهى به تبيين مسايل مربوط به آن پرداخته است. 9
شيخ صدوق حتى در مجلس نود و سوم كتاب الأمالى كه آن را به بيان خلاصه اى از دين اماميه اختصاص داده است، به حج و اهميت آن و بيان بخشى از احكام حج پرداخته است. 10
وى در كتاب علل الشرايع هم در بحث علت امر به حج و مسائل مربوط به آن و پاسخ به برخى