86از پيروزى آل سعود. آنان به ناحيۀ حائل يورش برده و بساط آلرشيد را برچيدند و سبب پراكندگى قبايل آنان در عراق و نقاط ديگر شدند.
حاكمان آل رشيد عبارت بودند از: عبدالله بن رشيد (1848 - 1836/ 1251-1264) ، طلالبن عبدالله (1868 - 1848 / 1264- 1284) ، متعب بن عبدالله (1869 - 1868 / 1285- 1284) ، بندر بن طلال (1869/ 1285) ، محمد بن عبدالله (1898 - 1869/ 1315- 1285) ، عبدالعزيز بن متعب (1906- 1898 / 1324- 1315) ، متعب بن عبدالعزيز (1907 - 1906 / 1326 - 1324) ، سلطان بن حمود (1910 - 1908 / 1328 - 1326) ، سعود بن حمود (1910 - 1908) ، سعود بن عبدالعزيز (1920 - 1910 / 1338 - 1328) ، عبدالله بن متعب (1921 - 1920) و محمد بن طلال (1921/ 1339) . 1
اين سلسله از رقباى آل سعود در نجد بودند. محمد بن رشيد كه طى سالهاى 1289 تا 1315 حكومت را در دست داشت، پس از مرگ فيصل بن تركى در سال 1282ق. و با استفاده از اختلافى كه ميان فرزندانش روى داد، توانست نجد را نيز به منطقۀ تحت سلطۀ خود بيفزايد و بدين ترتيب بر منطقۀ بزرگى؛ حد فاصل تيماء تا سواحل خليج فارس حكومت كند. در بارۀ وى گفته شده است كه عربى و فارسى و عثمانى را به يك اندازه تكلّم مىكرد. 2
گفتنى است آل رشيد سنى بودند و بيشتر با عثمانىها دمخور بوده و به دليل ارتباطاتى كه با عراق داشتند چندان متعصب نبودند.
اين سلسله با مركزيت حائل يا همان شهر جبل، در مسير راه زيارتى مكه بودند و از اين جهت بخش مهمى از درآمد آنان از راه خاوه يا مالياتى بود كه از حجاج دريافت مىكردند. 3به علاوه، بسيارى از اعراب آن نواحى در حكم شتردار و راهنما و خدمتگزار مشغول كار شده و پولى از اين راه دريافت مىكردند. بدين ترتيب طى اين دو قرن، حجاج ايرانى منبع درآمد مهمى براى اعراب اين نواحى بودند. كافى بود در پرداخت اين ماليات كوتاهى شود، آن وقت قبايل آن نواحى تحريك شده، به كاروان حجاج هجوم آورده و با دزدى و غارت كه عادت ديرينشان بود، زندگى خويش را تأمين مىكردند.
در اين منطقه دو مسير وجود داشت؛ يكى راه جبل بود و ديگرى راه نجد. قبيلۀ شمر با رياست آل رشيد در راه جبل و شهر جبل مستقر بودند و در راه نجد، وهابىها به رياست خاندان آل سعود و آل شيخ حكمرانى داشتند. اين دو، رقباى يكديگر در استفاده از مزاياى راه حج بودند؛ راهى كه علاوه بر اعراب نواحى قطيف و احسا، عجمها؛ يعنى ايرانىها هم از آن استفاده مىكردند. در طول ساليان، بخشى