139گرچه اين فعاليتها به صورت گسترده و مستقل در كتب تاريخى به ثبت نرسيده، اما از لابلاى سفرنامهها و برخى كتب تاريخ مىتوان مواردى را استخراج كرد.
در اين نوشته برخى از فعاليتهاى زنان براى حج، در سه محور گزارش مىشود كه اميد است گامى باشد براى پژوهشهاى گستردهتر:
1. فعاليتهاى عمرانى
2. فعاليتهاى فرهنگى
3. فعاليتهاى خدماتى
يك: فعاليتهاى عمرانى زنان
1. نبيله
در سفرنامۀ رفعت پاشا دربارۀ «نبيله» آمده است:
«نخستين زن عربى كه در جاهليت بر كعبه پرده پوشاند. وى دختر حباب، مادر عباس بن عبدالمطّلب است. جنس پارچهاى كه بر كعبه پوشانيد، از حرير و ديباج بوده است. سبب اين كار او اين بود كه پسرش گم شد و نذر كرد اگر او را بيابد بر كعبه پرده بپوشاند. مردى فرزندش را پيدا كرد و نزد او آورد و نبيله هم به نذر خود وفا كرد.» 1
در تفسير الميزان آمده است:
«كعبه پردهاى از داخل دارد. نخستين كسى كه آن را بر كعبه پوشانيد، مادر عباس بن عبدالمطّلب است، بهخاطر نذرى كه دربارۀ عباس داشت.» 2
2. خيزران
مأمون محمود ياسين در گزارش حج سال 1353ق. (1940م) خود، دربارۀ خيزران مىنويسد: