119پاياننامهها، نتيجۀ تجارب آموزشى و پژوهشى هر فرد است. از سوى ديگر ناظر به مشكلات، نقصانها و كمبودهاى موجود در يك شاخۀ دانش است. از اينرو، هر پاياننامه گامى به جلو در يك رشتۀ علمى است و مجموعه پاياننامهها مشتمل بر تجارب پيشين آن دانش است.

در علوم انسانى و نيز علوم اسلامى، بسيارى از نكات بديع و راهكارهاى نظرى و عملى در پاياننامهها طرح شده است. اين پاياننامهها غير از اينكه داراى پشتوانهاى از تجارب نويسنده است، نظارت علمى و كنترل محتوايى چند تن از خبرگان را نيز به همراه دارد.

يكى از موضوعاتى كه در رشتههاى علوم اسلامى مراكز دانشگاهى و حوزوى جهان اسلام همواره مورد تحقيق و پژوهش دانشجويان قرار گرفته، شناسايى و بررسى ابعاد فريضۀ حج بوده است. به گونهاى كه پاياننامههاى زيادى توليد شده كه به بررسى ابعاد اجتماعى، سياسى، كلامى، فقهى، قرآنى، اخلاقى، عرفانى، هنرى، ادبى، تاريخى و جغرافيايى حج پرداختهاند.

در حال حاضر صدها مركز دانشگاهى، حوزوى و پژوهشى دربارۀ موضوعات مختلف اسلامى از جمله حج و زيارت، به تحقيق و پژوهش مشغولاند و پژوهشهاى در خور توجهى از سوى اين مراكز در ابعاد مختلف حج و زيارت توليد شده است. امروزه با انبوهى از محصولات توليدى اين مراكز مواجه هستيم، اما اين توليدات به لحاظ عدم اطلاعرسانى مناسب، ناشناخته و بياستفاده ماندهاند و بيشتر آنها در قالب پاياننامه است و حاوى جديدترين اطلاعات علمى و تخصصى، كه علاوه بر تازگى مسألۀ مورد تحقيق، بعضاً داراى ارزش اطلاعاتى زيادى نيز ميباشند.

آگاهى يافتن از تحقيقات انجام شده، علاوه بر جلوگيرى از انجام پژوهشهاى تكرارى و مشخص نمودن محدودۀ تحقيق، ميتواند ياريرسان پژوهشگران در يافتن موضوع پژوهش، انتخاب روش تحقيق و يافتن ابزارهاى مناسب گردآورى اطلاعات باشد و همۀ اين موارد باعث رشد و شكوفايى آن دانش خواهد شد. با توجه به افزايش روزافزون حجم اطلاعات، دسترسى سريع به منابع و مدارك مرتبط، عاملى است در جهت پيشرفت امر پژوهش.