216. صاحب اسرار الهى از راه كشف و شهود عرفانى27 بود و در واقع با حشر و نشر روحى باطنى كه با پيامبر اعظم (ص) داشته، از وجود ايشان بهرهها برد؛
7. داراى نشانه علوى است و از حواريون على (ع) بود، چنانكه امام موسى بن جعفر (ع) فرمود؛28
8. از اصحاب سِرّ على (ع) بود كه برخى روايات را از ايشان نقل كرده و امام (ع) به او دعاهايى را تعليم داده است؛29
9. اويس قرنى «عارفى شهيد» در جبهه علوى و تحت ولايت امام على (ع)
بود كه با بصيرت و صبر راه را شناخت و در ركاب امام زمان خويش درآمد و عليه جبهه اموى مبارزه كرد و اين عقلانيت و بصيرت و بردبارى و استقامت تا مرز شهادت بسيار مهم است؛
10. مقام شفاعت داشت، چنانكه پيامبر (ص) در شأن شفاعت كردنش فرمود:
أبشروا برجل من امّتي يقال لَهُ اويس القرني فانّه يشفع لمثل ربيعه ومَضْر. 30
3. كميل بن زياد نخعى
كميل نيز اهل يمن و از قبيلۀ «نخع» است كه در سال اول بعثت و به نقلى 12 هجرى متولد شد. او از تابعين اصحاب رسول خدا (ص) و از ياران مُخلص و «اصحاب سِّر» اميرالمؤمنين (ع) و از ياران امام حسن مجتبى (ع) است.31
كميل از مردان خدا، عابدى شبزندهدار و مردى ديندار و البته شجاع بود كه در زمان خليفه سوم نيز به جرم حقگويى و اعتراض به وضعيت مديريت جامعه به همراه زيد بن صوحان، صعصة بن صوحان و مالك اشتر و عدهاى ديگر به حَمص در شام تبعيد شد. وى از شيعيانى است كه از همان اول با على (ع) بيعت كرد و تا آخر نيز بر اين عهد استوار ماند و در ركاب حضرتش در صفين نيز جنگيد و از طرف مولايش به ولايت «هيت» نيز منصوب شد.32 كميل همان شخصيتى است كه امام على (ع) دعاى خضر نبى (ع) را به او تعليم داد و اين دعا به نام «دعاى كميل» مشهور شده است و بارها على (ع) برخى اسرار و معارف را در مواضع و حالات مختلف به او تعليم داد؛ يعنى كميل يكى از رازداران على (ع) بود؛33 از جمله امام به او فرمودند:
يا كميل انّ هذاالقلوب اوعى ه
فخيرها اوعاها، فاحفظ عنّي ما اقول لك: الناس ثلاثه: عالمٌ رباني و متعلّمٌ على سبيل نجاة و همجٌ رعاع لِكُلِّ ناعِقٍ اتْباعٌ يَميلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ. . 34
بنابراين ويژگىهاى سلوكى - عرفانى كميل عبارتند از:
1. عابد و زاهد بودن؛
2. سحرخيزى و شب زندهدارى؛
3. ديندارى تمام عيار؛
4. آگاه بودن به زمانه؛
5. شجاع در مسائل سياسى و اجتماعى؛
6. اهل جهاد و مبارزه؛
7. داراى ظرفيت و قابليت تعليم اسرار و حقايق معارف الهى؛
8. اهل بصيرت، صبر و ولايت بودن و مدافع ولايت و سرباز مخلص امام شدن؛
9. مديرى كاردان در تدبير جامعه؛
10. عرفان كميل، عرفان انزوا و عزلت محض نبود، بلكه عرفان، جامعه، سياست و عقلانيت بود.
طريحى در «مجمعالبحرين» كميل را از اصحاب سِرّ دانسته است35 و علامه آقا بزرگ تهرانى نيز در «الذّريعه» او را از اصحاب سِّر و خواص اصحاب على (ع) نام برده است.36 قاضى نورالله شوشترى او را «شيخ كاملِ مُتَكَمّل» و صاحب سرّ اميرالمؤمنين على (ع) شمرده است37 و بسيارى از بزرگان ديگر مثل سيد محمد باقر خراسانى، شيخ عباس قمى، ملا عبدالله زنوزى، سيد حسن صدر، سيد محمد مهدى بحرالعلوم، ابن ابى الحديد، علامه حلّى، شيخ طوسى و. . . نيز مقامات كميل بن زياد نخعى و در زمره اصحاب خاص على (ع) بودن او را مطرح كردهاند.38
آرى، كميل محرم اسرار على (ع) و سينهاش صندوق اسرار و رازهاى على (ع) بود. كميل از اصحاب شهودى بود كه از دل فتنهها عبور كرد و با پرتو نور الهى حقايق را شناخت و به فيض عظيم و فوز گرانسنگ شهادت نائل آمد.
كميل ظرفيتى يافت كه سرحلقه عارفان و بادهنوشان باده ولايت مطلقه الهيه على (ع) گشت و حديث حقيقت، نورانيت، نفس و دعاى كميل و بسيارى از معارف الهيه ميراث بر جاى مانده از اوست كه از مشكات ولايت و مصباح هدايت علوى به ارمغان گذاشته است.
كميل چنانكه امام على (ع) از پيش خبر داده بود، در سال 82 يا 83 هجرى به دست حجاج بن يوسف ثقفى (حاكم اموى عراق) به شهادت رسيد.39