284جعده و يا روايت يحيى از ابن‌عمر، نديده‌ام.
از ديگر نكات قابل تأمل، كه سهيلى براى جمع ميان دو حديث آورده، آن است كه حديث ابن‌عباس (كه مى‌گويد پيامبر صلى الله عليه و آله در داخل كعبه نماز نخواند) را حمل بر آن مى‌كند كه او نماز پيامبر صلى الله عليه و آله را در روز عيد قربانِ حَجّةالوداع نفى كرده است؛ زيرا در حديث ابن‌عباس مطلبى نشان دهد پيامبر صلى الله عليه و آله در حَجّةالوداع وارد كعبه شده باشد، وجود ندارد، حال آن كه بنا بر آنچه در «معجم‌الكبير» طبرانى آمده، از ابن‌عباس حديثى بر خلاف اين امر روايت شده است. متن حديث چنين است:
محمدبن حاجهان جُندى‌شاپورى از محمودبن غيلان، از يحيى‌بن آدم، از زهير، از جابر، از عِكرمه و او از ابن‌عباس‌نقل‌كرده كه گفت: پيامبر صلى الله عليه و آله در (زمان) حج وارد كعبه نشد، بلكه درسال فتح‌مكه وارد شد ووقتى به‌آنجا رسيد، چهارركعت نمازگزارد. يااين‌كه گفت: دو ركعت در ميان حِجْر و درِ كعبه روى‌به كعبه به‌جاى آورد وفرمود: اين قبله است.
امّا آنچه ابن‌جماعه در جمع ميان دو حديث بلال و اسامه آورده، از نظر استحكام و متانت، جاى تأمل دارد؛ زيرا حديثى كه دو حديث پيش‌گفته را با آن جمع كرده، مستلزم آن است كه پيامبر صلى الله عليه و آله دوبار وارد كعبه شده، و در بار دوم نماز خوانده باشد، و اين مشروط بر آن است كه - بنا بر سخن پيش گفتۀ نووى - در زمان فتح مكه چنين اتفاقى رخ داده باشد، و اگر چنين باشد، نمازى كه اسامه - براى روز اوّل - نفى كرده اگر همان نمازى باشد كه بلال آن را نقل و تثبيت كرده، در آن اختلاف دارند و اين اختلاف نيز با تأييد نماز پيامبر صلى الله عليه و آله در روزى جز آن روز كه بلال نماز را تأييد كرده است، منتفى نمى‌شود؛ زيرا اين جز آن نمازى است كه بلال تأييد كرده است؛ و اختلاف آنها در نماز روز اول و نه روز دوّم است. توجيه وجمعى‌كه ابن‌جماعه انجام داده، در صورتى قابل پذيرش بود كه در حديث ابن‌عمر چنين مى‌آمد: «نماز مورد تأييد بلال در زمان فتح بوده است» و ديگر به روزى كه اين اتفاق افتاده، اشاره‌اى نمى‌شد؛ در حالى‌كه ابن‌عمر روزى را كه بلال در آن نماز (پيامبر صلى الله عليه و آله در كعبه) را تأييد كرده، مشخص ساخته است. پس جمع اين حديث با آن حديث، توجيه‌ناپذير و نادرست است. واللّٰه اعلم.