276خود و در كنار برادر و مولايش حسينبن على عليهما السلام ايستاد و در راه اين ايستادگى به همۀ مظاهر دنياى ناپايدار پشت پا زد. اينك او را حرمى و مزارى شايسته سزاست؛ حرمى كه همۀ دلهاى مؤمن، دلدادۀ آن است و گنبدى بر فراز دارد كه نور هدايت مىپراكند و جويندگان طريق سعادت را راه مىنمايد.
به هر روى، حرم حضرت عباس عليه السلام قطعهاى از سرزمين مباركى ا ست كه خداوند به ديدۀ عنايت در آن نگريسته و آن را كعبۀ دلها كرده است. حرم آن بزرگ، مجموعهاى است داراى 4370 متر مربع مساحت كه مرقد عباس عليه السلام را در ميان دارد. گنبد خانهاى مستطيل شكل با ابعاد 110 در 120 متر و با چهار رواق در چهار طرف. محوطهاى روباز اين گنبد خانه و رواقها را در ميان گرفته كه آن را صحن گويند.
حرم حضرت عباس عليه السلام در كليات نقشه و طرح بنا با حرم امام حسين عليه السلام تفاوتى چندان ندارد و تنها تفاوت در تعداد رواقهاى پيرامون گنبد خانه و همچنين غرفههاى پيرامون صحن است. قبر درست در ميان گنبد خانه است و بر روى آن صندوق گرانبها از جنس شيشه است و روى آن نيز صندوق مشبك نقرهاى يا ضريحى كه آن را «صندوق خاتمى» گويند.
تاريخ روايت مىكند كه آل بويه (ديالمه) علاقهمندترين خاندان به اهل بيت بودند.
همين حكمرانان بودند كه ياد و نام حسين عليه السلام و برادرش عباس را زنده و جاودانه ساختند؛ بويژه در روزگار حكمرانى عضدالدولۀ ديلمى كه اعلام تشيع كرد و حرم حضرت ابوالفضل و گنبد و بارگاه آن مرقد را ساخت. 1 در دوران صفويه تحول چشمگيرى در بنا و نوسازى حرم روى داد و در همين دوران بود كه شاه طهماسب صفوى به سال 1032 ه . ق. ( \1622 م.) به تزيين گنبد با كاشى همت گماشت . ضريحى بر روى «صندوق خاتمى» نصب كرد. رواق و صحن را نظم و سامان داد . ايوان نخستين درِ حرم را ساخت و فرشهاى گرانبهايى از ايران براى مفروش كردن حرم فرستاد. در سال 1153 ه . ق. نادرشاه افشار هديههاى فراوانى به حرم هديه كرد و برخى از بناهاى