76فراوانى به كشورش نموده است ليكن به مسؤولين انگليس توصيه مىكند كه مناسب است علاوه بر كنسولى در جدّه، نمايندهاى نيز در مكه قرار دهد و ناظر به جريانات آنها شود تا اين كه اين مادر شهرهاى اسلامى تحت سيطرۀ انگليس درآيد.
دربارۀ اهميت جدّه، بورتون مىگويد: براى درك اهميت اين بندرگاه كافى است گفته شود در سال تنها 25 تا 30 كشتى تجارتى از هند به اين بندر وارد مىشود كه مالالتجارهاى برابر با 25 ميليون روپيه به همراه دارند.
مستشرق هلندى هورغرونيه
مستشرق هلندى «سنوك هورغرونيه» استاد دانشگاه ليدن، اين توفيق را به دست آورد كه به مدت يك سال از 1884 لغايت 1885 را در حجاز بگذراند، در اين مدت، 6 ماه را در مكه و 6 ماه ديگر را در شهر جده گذرانيد. اين استاد دانشگاه پيش از مسافرت خود، كتاب مفصلى را به زبان هلندى به چاپ رسانيده بود كه در آن به تحقيق دربارۀ مناسك حج و آغاز و مراحل پيشرفت و تغييرات آن در جاهليت و اسلام، مورد بررسى قرار گرفته بود. اوآنگاه درسال 1888 و 1889 م . يك مجلد كتاب قطور راكه از دو جزء تشكيل شده بود، به چاپ رسانيد. اين كتاب به زبان آلمانى بود و در آن هورغرونيه آراى يكسويۀ خود را دربارۀ مكه آورده بود. جلد اول اين كتاب محتوى شرح كوتاهى دربارۀ وضعيت جغرافيايى مكه و تاريخ كامل ومفصلى دربارۀ اين شهر از زمان پيامبر تا سال 1885م . بود و تا آنجايى كه نگارنده اطلاع دارد. اينكتاب به زبان انگليسى ترجمه نشده است. اماجلد دوم اينكتاب را مستر جىايج موناهان (يكىازكنسولهاى پيشينانگلستان در