65بود. در سال 166ه.ق، مهدى عباسى دستور داد تا در مسير حج بريد ايجاد شود. بدين ترتيب، اگر تا آن زمان تنها مسئله حج، مشكل راه و تجارت بود، اينبار كار اطلاعرسانى حكومتى نيز عاملى شد تا حكومتها بيشتر به راه حج و مشكلات آن توجه داشته باشند. 1
در زمان حكومت ايلخانان در ايران، به دليل دشمنى آنان با حكومت مماليك مصر، هر دو حكومت از اين مسئله ضد هم استفاده مىكردند؛ بهگونهاىكه ايلخانان جاسوسانى را بهعنوان حاجى همراه كاروان مىفرستادند. حتى در يك سال، تمام قافله نيروى سپاهى بودند. مماليك مصر نيز گاه بهدليل مشكوك بودن، از ورود كاروان جلوگيرى مىكردند و گاه با بازجويى، حاجيان ايرانى را مىآزردند. در اين خصوص نامهنگارىهايى نيز بين دو حكومت صورت مىگرفت. 2
از ميان سلاطين بعدى ايران، تيمور كوشيد تا موانع و مشكلات سفر را از سر راه بردارد و مسافران را ملزم مىكرد اخبار ممالك را به او برسانند. 3 به اين ترتيب، اخبار مهم، از ديارى به ديار ديگر مىرسيد. 4
حفظ جان و امان يافتن از حاكمان
گروهى براى نجات جان خويش عزم مكه مىكردند كه مشروعترين راه براى امان يافتن بود. همانگونه كه هنگام حمله مغول بسيارى از بزرگان و مردان سياست و علما به مكه عزيمت كردند و چند سالى در حجاز ماندند. 5
كسانى كه عليه حكومت شورش مىكردند يا حكامى كه ادعاى استقلال مىكردند،