81محيط حرم مكه بيرون است، نمىماندند؛ با آنكه مىدانستند جزو وظايف حج و آيين ابراهيم(ع) است. 1
قرآن بر اين امتيازِ توهمى قريش، خط بطلان كشيد و به آنان دستور داد كه در حج، همچون مردم، حركت كنند.
نكتهها و اشارهها
1. حج مظهر برابرى و يكرنگى است و همه افراد بايد مثل هم، مراسم حج را بهجا آورند. پس امتيازطلبى بهوسيله نام و رسم، ممنوع است.
2. واژه «اِفاضه» كه در اين آيه دو بار به كار رفته است، به معناى حركت دسته جمعى است؛ يعنى از همانجايى حركت كنيد كه همه مردم حركت مىكنند. پس حركت دستهجمعى در حج ارزشمند و مطلوب است.
3. خداوند در اين آيه به مردم دستور مىدهد كه از خدا طلب بخشايش كنيد؛ زيرا در اين صورت، روح انسان با توبه شستوشو مىيابد و گناهانش بخشوده مىشود. استغفار مانع نااميدى انسان است؛
بهويژه اگر بدانيم برابر خدايى خطاپوش، مهربان و بخشاينده ايستادهايم و استغفار مىكنيم.
آموزهها و پيامها
1. از حج درس يكرنگى با مردم و آمرزشخواهى بياموزيد.
2. حج مظهر هماهنگى و جمعگرايى است.
3. از فرصت حج براى آمرزش گناهانتان استفاده كنيد.