36يك مشكل ديگر عدم رابطه بين ملتهاست. ملتها با هم روابطشان يا هيچ نيست، يا كم است. تمام مؤمنين به حسب فرمان خدا برادرند؛ برادرها بايد از حال برادرها مطّلع باشند. برادرها بايد مشكلات برادرشان را حل كنند. اسلام در عين حالى كه نقشه اين مطلب را، كه تفاهم بين همه قشرها باشد، كشيده است، و آن مسئله حج است، فريضه حج كه تمام كشورهاى اسلامى را موظف كرده است كه افراد مستطيعشان بروند به مكه، آنجا هم مواقف متعدده فراهم كرده اسباب را كه تفاهم باشد، مسلمين مع الأسف غفلت دارند. اگر دولتها بخواهند يك مجلسى را از دويست نفر آدم از بلاد مختلفه جمع بكنند، چه زحمتها و چه خرجها بايد تحمل كنند تا اين‌كه دويست نفر جمع بشود در يك نقطه‌اى بخواهند كه يك محفلى در آن نقطه درست كنند، خداى تبارك و تعالى يك محفل چندين ميليونى براى مسلمين تهيه كرده است و گفته است بروند همه در آنجا، و همه هم برادرند. مؤمنها اخوه هستند، برادرند. (صحيفه امام، ج9، ص331) ¹اما در مورد كاركردها و آثار اقتصادى اين نوع از سرمايه، سه جنبۀ اساسى را مى‌توان در نظر گرفت:

1. امنيت

محل اجتماع مسلمين يعنى كعبه و مسجد الحرام كه در ايام پر از صفا و معنويت حج، مسلمين از سراسر عالم گرد آن جمع مى‌شوند داراى ويژگى‌هاى منحصر به فردى است؛ از جمله آنكه خانۀ كعبه و پيرامون آن داراى ابعاد مختلف امنيت است: امنيت كامل جانى، امنيت مالى، امنيت روحى و روانى، امنيت زيست محيطى، امنيت اخلاقى و امنيت از ورود غيرمسلمانان (قاضى عسكر، 1386).

اين ابعاد كه هر كدام به اين محل مقدس ارزش و اعتبارى ويژه مى‌بخشد، جزء اساسى‌ترين مسائلى است كه براى شروع يك فعاليت اقتصادى لازم و ضرورى است و براى ايجاد آن بايد مبالغ هنگفتى را هزينه نمود. تمام فعاليت‌هاى اقتصادى اعم از سرمايه‌گذارى، توليد، كارآفرينى و نيز فعاليت‌هاى تجارى بايد در موقعيت‌هايى باشند كه حداقل‌هايى از امنيت را دارا باشند و اسلام با فراهم نمودن چنين زمينه‌اى مسلمانان را در اين امر مهم يارى نموده است. مسلمانان در محيط امن مكه براحتى مى‌توانند هر فعاليت اقتصادى را بدون مزاحمت طبيعى و غيرطبيعى برنامه‌ريزى و اجرا نمايند، غير مسلمانان با توجه به فقدان چنين فضاى امن و آرامى كه بهترين بستر براى به كاراندازى يك فعاليت اقتصادى است به ناچار با مسائل و مشكلات فراوانى مواجهند و در موارد بسيارى از شروع و يا ادامۀ فعاليت خود باز مى‌مانند.

فعاليت‌هايى چون سرمايه‌گذارى، توليد، تجارت و خدمات در چنين محيطى براحتى مى‌تواند توسط