353مى‌گذارند، به‌طورى كه اين سرگردانى حتى در زمان برپايى نمازهاى جماعت كه فروشندگان براى خواندن نماز، درب‌هاى فروشگاه‌ها را مى‌بندند، پشت درب‌هاى بسته ادامه داشته باشد؟ آيا واقعا نمى‌توان با خريد سوغاتى‌هايى مانند تسبيح و سجاده و... كه هم متبرك و هم ارزش معنوى دارد به اين خريدهاى انبوه زائران خانه خدا خاتمه داد؟ آيا اساسا كالاهايى كه از عربستان به ايران مى‌آيد متبرك هستند؟ با تتبع در منابع دينى و فقهى اسلامى، معلوم مى‌گردد كه خريدهاى سوغاتى آن هم اجناس بى‌كيفيت خارجى، هيچ گونه ملازمه‌اى با متبرك بودن ندارد و هيچ يك از علما در كلامشان بر متبرك بودن خريد اين سوغاتى‌ها تاكيد ندارند. تنها نكته قابل توجه در سيره پيامبر(ص) اين است كه از زائران حج طلب خرما و آب زمزم مى‌كرد زيرا سوغاتى واقعى سرزمين مقدس حرمين شريفين بود و اين امر ارتباط و تطابق چندانى با متبرك بودن كالاها جهت اعطاى سوغاتى به شكل امروزى، همراه با بازارگردى‌هاى كم‌حاصل و يا بى‌حاصل نداشت و ندارد. در ادامه شايسته است پاسخ اين سئوال را در كلام مقام معظم رهبرى (مدظله) دنبال كنيم كه در جمع دست‌اندركاران حج چنين بيان نمودند: «... بعضى‌ها به‌عنوان چيز متبرك، از آنجا سوغاتى مى‌آورند؛ تبركى ندارد. اين جانمازهائى كه در سنندج و كردستانِ خودمان مى‌بافند، به مراتب از جانمازهائى كه از آنجا مى‌آورند، بهتر است. برادر خودتان را تقويت كنيد، ساخت دست او را كه هم زيباتر است، هم بهتر است، بخريد و اين را به‌عنوان سوغاتى بدهيد. اين را آنجا ببريد و به افرادى كه دوست داريد، سوغاتى بدهيد. همۀ اجناس خودمان همين طور است؛ حالا من جانماز را مثال زدم كه مقدس‌ترين است. اينها را رعايت كنيد.» ( www.hajj.ir) مقام معظم رهبرى(مدظله) در بخشى از سخنان خود به مسئله تقدس سوغاتى‌ها، كه عده‌اى آن را دليل اصلى خريد سوغاتى مى‌دانند، هم اشاره كردند و جانماز كه مقدس‌ترين چيز در فرهنگ مسلمانان است را به‌عنوان مثال ذكر مى‌كنند و يادآور مى‌شوند اينكه جانماز را از مكه و مدينه تهيه كنيد، باعث مقدس‌تر شدن آن نمى‌شود، بلكه آن‌چه اهميت دارد، تقويت برادر دينى و هموطن خودتان است كه اين مى‌تواند روشن‌ترين خط فكرى در تهيه سوغاتى از اماكن مقدسه باشد.
ج) احساس كسب مطلوبيت از خريد
از آنجايى كه در چند دهه قبل، كشور ما چه به لحاظ توليدات كالا و چه به لحاظ صادرات و واردات در محدوديت بوده و عمدتا كالاهاى خارجى و باكيفيت بالا نسبت به توليدات داخلى دركشورهاى عربستان پيدا مى‌شد، خريد سوغاتى چه براى خود و چه براى دوستان و نزديكان برايشان مطلوبيت داشته يعنى كالاها و سوغاتى‌ها چه از لحاظ كمى و چه از لحاظ كيفى، برترى نسبى بر كالاهاى داخلى داشته است. لذا در چنين شرائطى خريد سوغاتى در سطح خرد توجيه اقتصادى خواهد داشت و اين كار به شكل گسترده در زمان‌هاى گذشته انجام مى‌شد. شايد امروزه كسانى كه به حج