352بر اساس معناى اول و دوم يك نكته مهم و درخور توجه پيرامون سوغاتى در حج اين است كه بر مكلف واجب است هزينه‌هاى سفر و تداركات سفر حج بايد از پولى باشد كه مخلوط به حرام نباشد و به نوعى پاك باشد، يعنى پولى كه خمس آن را داده باشد و... در مورد خريد سوغاتى نيز بايد همين را مد نظر قرار داد و با توجه به حديث «
الْهَدِيةُ مِنْ نَفَقَةِ الْحَجِ » بهاى خريد سوغاتى بايد از آلودگى‌ها و مخلوط بودن به حرام عارى باشد و در اين صورت است كه ثوابى معادل ساير هزينه‌هاى حج دارد.
نكته ديگرى كه بايد بدان توجه نمود اين است كه از روايات ذكر شده تنها و حداكثر مى‌توان استحباب خريد سوغاتى را استنباط نمود اما با توجه به فتاواى فقها، قطعا خريد سوغات و هدايايى كه حاجى‌ها براى نزديكان خويش تهيه مى‌كنند جزء استطاعت شمرده نمى‌شود و ناتوانى از خريد آنها مجوز ترك حج نمى‌شود (مناسك حج (محشى)؛ ص: 45؛ استفتاءات حج (هزار مسأله)؛ ص: 9)
با توجه به فتواى فوق خريد سوغاتى در صورت تمكن مالى، مستحب مى‌باشد و ثواب هديه و خريد سوغاتى براى دوستان و خانواده همانند ثواب ساير هزينه‌هاى حج مى‌باشد. كما اين‌كه خود ائمه اطهار(ع) نيز، به مسئله سوغاتى نگاه مثبت داشتند و از خريد سوغاتى منع نمى‌كردند و بلكه آن را باعث مودت و الفت مى‌دانستند.
ب) متبرك بودن
يكى از عمده دلايلى كه مردم در سفرهاى زيارتى مشغول خريد مى‌شوند متبرك بودن آن است. بسيارى از مردم خريد كردن از اماكن مقدس را نوعى تبرك دانسته و براى آنها مطلوبيت معنوى قائل هستند. لذا خيلى از زائرين و حجاج محترم به كيفيت كالاها خيلى توجه نداشته و همين مقدار كه اين كالا را از مكه مكرمه يا مدينه منوره خريدارى مى‌نمايند، راضى‌اند. به عبارت ديگرآنها بر اين باورند سوغاتى يعنى خريد كالا از همان مكان مسافرت و اين موضوع، براى آنها از درجه بالاى معنوى برخوردار است. به همين دليل رنج بار زياد و چمدان‌هاى پر از كالاهاى بعضا بى‌كيفيت و بنجل را به جان مى‌خرند. برخى هم با اعتقاد و باور به اين حديث كه «هديه و سوغات حج بخشى از حج است» دست به خريد انبوه مى‌زنند، و برخى از زائران ايرانى نيز شايد بر اين باورند كه اگر خريد را از مناسك حج جدا كنيم، اعمال حج ناقص مى‌شود. لذا حجاج وقت زيادى از مدت زمان حضور خود در مكه و مدينه را صرف خريد كالا مى‌كنند.
حال جاى اين سؤال باقى مى‌ماند كه آيا واقعاً خريد سوغاتى در حج و عمره آن هم به شكل انبوه در قالب بازارگردى‌هاى فراوان حجاج، توجيه اقتصادى و معنوى دارد؟ آيا متبرك بودن دليلى مى‌شود تا در روزهاى نخستين حج، بازارهاى مدينه و مكه مملو از ايرانى‌هايى باشد كه ساعت‌ها براى خريد كالاهاى نوعا بى‌ارزش چينى به‌عنوان سوغات و تحفه‌اى براى دوستان و آشنايان خود وقت