290خريد دِين از لحاظ قانونى، در عقود مصوب مجلس شوراى اسلامى وجود نداشت؛ ولى شوراى نگهبان بهصورت موقت، اجازه داد اين عقد را انجام دهند. بنا به تعريف اسناد تجارى، به آن دسته از اسناد و اوراق بهادار اطلاق مىشود كه مفاد آن حاكى از بدهى معاملات تجارى باشد. بانكها به منظور ايجاد تسهيلات لازم جهت واحدهاى توليدى، بازرگانى و خدماتى، مىتوانند اسناد و اوراق تجارى متعلق به اين قبيل واحدها را طبق ضوابط اين آييننامه تنزيل كنند. اين امر در صورتى به وسيله بانكها مجاز است كه سررسيد آنها بيش از يك سال نباشد و جنبه صورى (غير واقعى) نداشته باشد. (هدايتى و ديگران، پيشين، ص 245) در ماده 98 قانون برنامه پنجم كه به تصويب شوراى نگهبان نيز رسيد، بيع دِين، كنار عقد استصناع و مرابحه، به مجموعه عقود بانكى اضافه شد.
از تعريف فوق مشخص است كه خريد دِين بهصورت ابزار بدهى بهگونهاى است كه معامله اولى بايستى خارج از بانك صورت گيرد و شخص متقاضى تسهيلات، پيشتر طلبكار باشد. سپس با فروش اسناد حاكى از طلب خود به بانك، اقدام به تأمين نقدينگى خود كند؛ بنابراين خريد دين معاملهاى است كه بايستى يك طرف آن، يعنى تعهدات مدتدار اوليه خارج از بانك انجام شود؛ ازاينرو پاسخگوى تقاضاى افرادى نيست كه بدهى آنان بهصورت اوراق بهادار يا ناشى از نياز به نقدينگى براى تأمين حقوق و يا براى تأمين كالا يا خدمات مصرفى مانند عمره است.
راهكار پيشنهادى براى ثبتنام عمره
پس از بررسى عقود مبادلهاى و مشاركتى در قانون عمليات بانكى بدون ربا مشخص شد كه هيچ كدام از عقود موجود، براى تأمين نقدينگى ثبتنام عمره استفاده نمىشوند. از لحاظ شرعى نيز، فقط عقد قرضالحسنه است كه براى ثبتنام عمره استفاده مىشوند؛ اما اين عقد نيز براى نيازهاى ضرورى و عمومى به طور قانونى در مجموعه عقود بانكى گنجانده شده است و اثبات ضرورى بودن عمره، بهراحتى امكان پذير نيست.
از طرفى روش فعلى و مدت كوتاه ثبتنام عمره و حج، براى متقاضيان تشرف به سرزمين وحى، راهى جز تأمين نقدينگى با استفاده از تسهيلات بانكى نمىگذارد. چه بسا براى انجام امرى مستحب، گرفتار ربا يا عقود باطل شوند.
بنابراين سازمان حج، مىتواند روش ثبتنام عمره را تغيير دهد. براى مثال، اين سازمان مىتواند براى سهميهبندى محدود بودن اعزام خود، ابتدا پيش ثبت نامى انجام دهد و از متقاضيان درخواست كند كه در سايت سازمان حج نام نويسى كنند و هزينههاى اوليه از قبيل قرعه كشى، سايت اينترنتى، و... را بپردازند. سپس با مشخص شدن افراد، آنها را به كاروانهاى مربوط به اعزام معرفى كنند و نزديك به زمان اعزام، هزينه كامل از عمرهگزار دريافت شود.