215است و اين در روايات ائمه معصوم(ع) آمده است [1].
و نيز عياشى از امام صادق(ع) در تفسير آيه فوق چنين روايت كرده است: «مقصود از طلب فضل خداوند، تحصيل روزى است، هنگامىكه شخص از احرام خارج شد و اعمال حج را به پايان برد، در موسم به خريد و فروش بپردازد» [2].
شايان گفتن است: از همان آغاز كه ام القراى توحيد تاسيس شد در دعاى حضرت ابراهيم(ع) آمده كه ضمن نيايش با خداى خود گفت: (... وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرٰاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ ) 1 و بدين گونه از خداوند خواست خاندان خود و ساكنان اين سرزمين مقدس را از ثمرات، روزى دهد و در آن بيابان خشك و سوزان، نعمتهاى خويش را ارزانى دارد تا آنان سپاسگوى حق باشند.
از اينجا استفاده مىشود كه مسئله رزق و معيشت در سرزمين حرم و جوار كعبه نيز جايگاه مهم خود را در حيات مادى و معنوى امت موحد دارد و حضرت خليل(ع) آن را در دعاى خود منظور داشته است. و چنين شد و اراده خداوندى بر اين تعلق گرفت كه آن وادى بىحاصل و بىآب و علف هميشه آباد و پررونق باشد و از نعمتهاى فراوان برخوردار گردد. قرآن از اين عنايات خداوندى كه همواره استمرار داشته و خواهد داشت، بدينگونه سخن مىگويد: ( أَ وَ لَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً يُجْبىٰ إِلَيْهِ ثَمَرٰاتُ كُلِّ شَيْءٍ ) 2؛ «آيا حرم امنى در اختيار آنان ننهاديم كه همه نوع ثمرات و كالاها بدان سوى برده مىشود.» و گرنه چگونه باوركردنى است شهرى كه در ميان سنگهاى سخت و صخرههاى سياه وكوههاى دست اندر گريبان محاصره شده بتواند بارانداز ارزاق و كالاهاى گوناگون از سراسر جهان باشد.
ضرورت و اهميت موضوع تحقيق در بعد اقتصادى حج
امروزه اهمّيت «توسعه اقتصادى» و نقش بارز آن در بنا نهادن جامعهاى آرمانى، بر هيچ كس پوشيده نيست تا آنجا كه مىتوان آن را از اولويتهاى دنياى امروز دانست، اولويتى كه براساس آن بسيارى از محاسبات و معادلات جهانى شكل مىگيرد. جستوجو در متون اسلامى در اين زمينه، نشان مىدهد كه اسلام در پرداختن به مسائل و مباحث مربوط به توسعه اقتصادى، از همه مذاهب و مكاتب ديگر پيشى گرفته است.
در ديدگاه اسلامى، توسعه اقتصادى براى جامعه، دستاوردِ برنامههاى اسلام در اجراى احكام الهى و جامه عمل پوشاندن به تعاليم آسمانى است تا آنجا كه نبى مكرم اسلام(ص) هر روز پس از نماز صبح به گونهاى كه اصحاب صدايشان را بشنوند در كنار دعا براى اصلاح دين و آخرت، سه مرتبه اين جملات را مىفرمودند: