25

انواع توسّل

اول: نوعى‌كه همه برآن اتفاق نظر دارند و بحث كردن پيرامون آن مناسب نيست؛ زيرا اين بحث تكرارى است و پرداختن به آن تحصيل حاصل خواهد بود.

دوم: در اين مورد اختلاف است. معناى آن خواهش و درخواست از پيامبر يا ولى خدا است، يا اينكه به حقّ وى يا به جاه و مقام، يا به احترام و يا به ذات شخص و... درخواستى شود.

كسانى‌كه در گفته علماى گذشته با تأمّل و دقّت بنگرند، به خوبى درمى‌يابند كه هيچ‌كسى به حرمت اين نوع توسّل قائل نبوده و آن را بدعتى گمراهانه ندانسته است. پيشينيان راه زياده‌روى پيش نگرفتند و آن‌گونه كه امروزه مى‌بينيم، آن را از موضوعات اعتقادى قرار ندادند.

زياده‌روى كنونى در قرن هفتم و پس از آن رخ داد، با اينكه توسّل به اين معنا از پيشينيان نقل شده است.

ابن تيميه در كتاب «التوسّل والوسيله» مى‌گويد:

نقل شده كه اين دعا [يعنى دعايى كه در آن توسّل به نبى اكرم(ص) وجود دارد] و مانند آن را، علماى گذشته انجام مى‌داده‌اند و از احمدبن حنبل در كتاب «منسك المروزى» توسل به پيامبر اكرم(ص) در دعا، روايت شده است. ¹

مانند اين سخن در بخش ديگرى از اين كتاب هم آمده است. ² وى در